Pomeranian: mały szpic z polskiego Pomorza, który podbił salony całego świata

Pisząc o historiach ras, nieraz napotykam przypadki, gdzie nazwa psa zupełnie nie odpowiada temu, co mówią oficjalne dokumenty kynologiczne. Pomeranian to chyba najbardziej zaskakujący z takich przykładów — i jeden z moich ulubionych do opowiadania.

Pomerania, Pommern, Pomorze — skąd ta nazwa?

Nazwa „pomeranian” pochodzi od Pomeranii — historycznej krainy nadmorskiej rozciągniętej wzdłuż Bałtyku. Po niemiecku: Pommern. Po polsku: Pomorze. Dziś ten region jest podzielony między dwa kraje: wschodnia część to polskie województwa zachodniopomorskie i pomorskie, zachodnia należy do Niemiec.

Mogłoby się więc wydawać, że pomeranian to rasa z Pomorza, z polsko-niemieckiego pogranicza. Tyle że Fédération Cynologique Internationale (FCI) klasyfikuje tę rasę jako Deutsche Spitz — z krajem pochodzenia: Niemcy.

Zgodnie ze standardem FCI nr 97, przyjętym w 1957 roku, Deutsche Spitz dzieli się na pięć odmian według wielkości i umaszczenia. Pomeranian — czyli Zwergspitz (dosłownie „szpic karzeł”) — to odmiana (e): najmniejsza, do 22 cm w kłębie i poniżej 3,5 kg. W systemie FCI pomeranian nie istnieje jako samodzielna rasa. Jest najmniejszą odmianą szpica niemieckiego.

Tymczasem w Wielkiej Brytanii i USA ta sama odmiana funkcjonuje jako osobna rasa pod nazwą Pomeranian, klasyfikowana do Toy Group. Ten sam pies, dwa równoległe światy kynologiczne, dwa zupełnie różne nazewnictwa.

Kiedy szpic był jeszcze dużym psem

Pierwotni przodkowie pomeranian ważyli od 14 do nawet 23 kg. Były to psy robocze i pasterskie, popularne wzdłuż całego wybrzeża bałtyckiego. Nic wspólnego z puszystą kulką sierści na ramieniu influencerki.

Rasa trafiła na Wyspy Brytyjskie za sprawą królowej Charlotty, księżniczki z Meklemburgii-Strelitz, która w 1761 roku poślubiła króla Jerzego III i przywiozła ze sobą białe szpice. Thomas Gainsborough uwiecznił je na obrazach z lat 80. XVIII wieku — były to wyraźnie większe i masywniejsze zwierzęta niż współczesne pomeraniany. Pierwsza pisemna wzmianka o szpicu w Anglii pochodzi z 1764 roku i pojawia się w dzienniku Jamesa Boswella.

Dla miłośników historii: Charlotte to prababka królowej Wiktorii, która kilkadziesiąt lat później dokonała prawdziwej rewolucji w tej rasie.

Królowa Wiktoria i wielkie zmniejszanie

Przełom nastąpił w końcu XIX wieku. W 1888 roku, podczas wizyty we Florencji, Wiktoria nabyła kilka szpiców — mniejszych od tych, które były wówczas popularne w Anglii. Jej ulubieniec Turi towarzyszył jej aż do ostatnich chwil: 22 stycznia 1901 roku.

W 1891 roku jej psy pojawiły się po raz pierwszy na wystawie Crufts. Wiktoria utrzymywała w kennelu Windsor ponad trzydzieści szpiców i preferowała okazy lżejsze, ważące około 3–6 kg. Pod wpływem jej upodobań hodowcy zaczęli systematycznie preferować mniejsze linie. Był to proces rozłożony na kilka dekad i angażujący wielu hodowców, ale efekt jest udokumentowany: rozmiar rasy zmniejszył się o mniej więcej połowę w ciągu jednego pokolenia hodowlanego.

Dziś pomeranian waży 1,8–3,5 kg. To pięć–sześć razy mniej niż jego pasterski przodek sprzed dwustu lat.

Deutsche Spitz a pomeranian — dlaczego dwie nazwy?

Różnica nazewnicza między Europą kontynentalną a światem anglosaskim sięga głębiej niż tylko kwestia geograficzna.

FCI jest organizacją europejską, opartą na systemach krajowych. Niemcy są krajem ojczystym Deutsche Spitz i to tamtejszy klub hodowców opracował standard. Dla FCI Pomeranian i Deutsche Spitz Zwerg to to samo — różnica leży wyłącznie w regionalnej tradycji nazewniczej. The Kennel Club w Wielkiej Brytanii i American Kennel Club (który uznał rasę w 1900 roku) rozwinęły własne tradycje kynologiczne, w których Pomeranian funkcjonuje jako osobna rasa z długą historią królewskich hodowli angielskich.

Spice należą do FCI grupy 5, sekcja 4 — szpice europejskie. W tej samej grupie, choć w innej sekcji, klasyfikowane są też rasy nordyckie, m.in. samojed — spitz-type pies o arktycznych korzeniach, który podobnie jak pomeranian przeszedł drogę od roboczego do salonowego. Oba przykłady pokazują, jak ten sam typ pierwotny może prowadzić do zupełnie różnych efektów hodowlanych w zależności od kontynent i epoki.

Szpice miniaturowe należały do wąskiego kręgu ras utrzymywanych wyłącznie przez szlachtę i dwory królewskie — podobny los spotkał weimaranera, który przez dekady był oficjalnie zakazany dla zwykłych hodowców poza Niemcami. Obie rasy odzyskały szeroką popularność dopiero w XX wieku.

Dwa pomeraniany na Titanicu

Wśród historii związanych z tą rasą jest jedna, która zawsze robi na mnie szczególne wrażenie.

W nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku, gdy RMS Titanic szedł na dno, na pokładzie znajdowało się kilkanaście psów — część w psiarni w luku bagażowym, część towarzyszyła właścicielom na pokładzie. Z całej tej grupy ocalały tylko trzy psy, a dwa z nich to pomeraniany:

• Lady — należała do Margaret Bechstein Hays; wypłynęła w szalupie ratunkowej nr 7
• pies Elizabeth Barrett Rothschild — uratowany w szalupie nr 6

Obie właścicielki trzymały psy na rękach przez całą ewakuację. To dobrze udokumentowane fakty z akt archiwalnych i zeznań ocalałych.

Sławni właściciele

Tradycja kenelowa wymienia wśród historycznych właścicieli szpica miniaturowego Mozarta, Michała Anioła i Izaaka Newtona. Podaję tę informację z zastrzeżeniem: pochodzi z jednego źródła kynologicznego, a nie z dokumentów archiwalnych. Nieweryfikowalne anegdoty historyczne to pewien ryzykowny składnik narracji o rasach i wolę o tym mówić wprost.

Sama historia miniaturyzacji, dwa ocalałe ze statku psy, paradoks FCI kontra Toy Group, i fakt, że nazwa tej rasy odsyła do regionu będącego dziś częściowo polskim Pomorzem — to wystarczy na dobrą opowieść, bez dokładania do niej wątpliwych anegdot.

Podsumowanie

• Nazwa „pomeranian” pochodzi od historycznej Pomeranii (niem. Pommern, pol. Pomorze) — dziś podzielonej między Polskę i Niemcy.
• W FCI rasa klasyfikowana jest jako Deutsche Spitz nr 97 (kraj pochodzenia: Niemcy), odmiana Zwergspitz; pomeranian jako osobna rasa istnieje wyłącznie w systemach kynologicznych anglosaskich.
• Przodkowie rasy ważyli 14–23 kg; miniaturyzacja nastąpiła stopniowo w XIX w. pod wpływem gustów angielskiej arystokracji, ze szczególną rolą królowej Wiktorii.
• Królowa Charlotte przywiozła szpice na Wyspy Brytyjskie w 1761 roku; jej wnuczka Wiktoria spopularyzowała mniejsze okazy od lat 80. XIX w.
• W 1912 roku dwa pomeraniany przeżyły katastrofę Titanica — wypłynęły w szalupach ratunkowych w ramionach swoich właścicielek.
• Rasa jest dobrym przykładem tego, jak ten sam pies może nosić różne nazwy w różnych systemach klasyfikacyjnych — i jak historia człowieka splata się z historią rasy.

Mam sentyment do tej opowieści, bo gdziekolwiek pada nazwa „pomeranian”, gdzieś w tle pojawia się Pomorze. Trochę nasze, trochę nie nasze — jak wiele rzeczy na mapie tej części Europy.