Berner Sennenhund — pies mleczarza, który prawie zniknął ze świata

Sennenhund — co kryje się w tej nazwie?

Zanim przejdę do historii, warto zatrzymać się przy samej nazwie. Sennenhund to dosłownie „pies Senne” — a Senne w dialekcie szwajcarskim oznacza górskie pastwisko lub alpejską halę. Sennenhund to więc pies mleczarza-górala, pasterza prowadzącego stada na alpejskie polany.

Cztery rasy szwajcarskich psów górskich noszą tę nazwę: wielki szwajcarski Sennenhund, appenzeller, entlebucher — i właśnie berner. Każda wywodzi się z tych samych terenów i tej samej funkcji. Berner pochodzi z kantonu Berneńskiego, a jego trójkolorowe umaszczenie — czerń, biel i rude plamy — to dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych wzorców rasowych na świecie.

Ale ta popularność przyszła późno. I łatwo mogła nie przyjść wcale.

Dwa tysiące lat historii na czterech łapach

Skąd wzięły się duże, barczyste psy na alpejskich farmach? AKC przytacza hipotezę sięgającą epoki rzymskiej: gdy legiony Cezara przemierzały Alpy, towarzyszyły im wielkie mastify bojowe. Część z tych psów zostawała na miejscu — przez pokolenia krzyżując się z lokalnymi psami pasterskimi i tworząc nowe typy.

Hipoteza ta, choć popularna, nie jest udowodniona genetycznie. Nie znalazłam dla niej potwierdzenia w recenzowanej literaturze naukowej — traktuję ją jako przekaz tradycji, nie jako pewnik. Faktem jest natomiast, że duże trójkolorowe psy robocze były obecne w kantonie Berneńskim od co najmniej kilkuset lat — zanim ktokolwiek zaczął je rejestrować.

📌 Zapamiętaj: Hipoteza o pochodzeniu od mastifów rzymskich jest popularna, ale jej dotychczasowe dowody są słabe. Co pewne: psy berneńskie pracowały w Szwajcarii co najmniej od XVII wieku.

Wozy z serem i prawie zapomniana rasa

W XIX wieku szwajcarski przemysł mleczarski przeżywał rozkwit. Górale zakładali fabryki sera i masła, a psy pasterskie zyskały nowe zadanie: ciągniecie wozów z nabiałem. Berner Sennenhund — mocny, zrównoważony i silny — nadawał się do tego idealnie.

Jednak ta epoka pracy pociągowej skończyła się szybko, gdy pojawiły się konie i pojazdy mechaniczne. Wraz z nią zmniejszyło się zainteresowanie rasą.

Do tego doszła bezpośrednia konkurencja. Pod koniec XIX wieku bernardyn stał się symbolem szwajcarskiego psa — popularnym, rozchwytywanym, eksportowanym. Na tle olbrzymiego bernardyna, który podbił serca Europy, skromny pasterski berner pozostawał niezauważony. Szwajcarski Kennel Club, założony w 1883 roku, przez lata nie uznawał rasy oficjalnie. Hodowcy nie mieli żadnej organizacyjnej ochrony.

Do roku 1892 rasa była tak rzadka, że wielu hodowców nie było pewnych, czy jeszcze w ogóle istnieje w czystej formie.

Karczmarz, który uratował rasę

Tu pojawia się Franz Schertenleib — postać, która bez przesady ocaliła berner sennenhunda.

Schertenleib prowadził karczmę w miejscowości Dürrbach, niedaleko Riggisberg w kantonie Berneńskim. W 1892 roku zaczął aktywnie szukać zachowanych osobników rasy — przemierzał okoliczne farmy, zaglądał do wiosek, pytał hodowców. Zbierał psy, które spełniały tradycyjny wzorzec trójkolorowego bernardyńskiego psa alpejskiego.

Efekty były widoczne po dekadzie. 11 maja 1902 roku na wystawie w Galgenfeld koło Berna Schertenleib zaprezentował grupę psów, które uznano za reprezentatywne dla rasy. To data historyczna: pierwsze publiczne pokazy bernerów jako odrębnej rasy.

Dwa lata później, na wystawie w Bernie w 1904 roku, pojawiła się suka o imieniu Belline — jej rodowód i wygląd uznano za modelowy wzorzec, do którego porównywano inne osobniki.

💡 Podpowiedź: Kiedy patrzysz na berner sennenhunda, patrz też na pracę Schertenleiha. Bez karczmarza z Dürrbach ta rasa mogłaby być dziś tylko historycznym przypisem.

Profesor Heim i oficjalna nazwa

Kluczową rolę odegrał także Albert Heim, profesor geologii na Uniwersytecie Zuryskim. Heim był zapalonym cynologiem i żarliwym zwolennikiem szwajcarskich ras. To on dokumentował, promował i lobbował za uznaniem bernerów — zarówno w kręgach hodowlanych, jak i w mediach.

W 1907 roku hodowcy założyli Schweizerischer Dürrbach-Klub z siedzibą w Burgdorf. Był to pierwszy oficjalny klub rasy. Rok później, w 1908 roku, podjęto decyzję o zmianie nazwy: psy z Dürrbach stały się oficjalnie Berner Sennenhund — nazwa, która funkcjonuje do dziś.

FCI (Fédération Cynologique Internationale) przyjęła rasę do swojej nomenklatury 26 lipca 1954 roku, zaliczając ją do Grupy 2, sekcji psów szwajcarskich. Obowiązujący standard datuje się na 25 marca 2003 roku.

Droga do Ameryki

Historia rasy mogłaby zakończyć się na szwajcarskich Alpach — ale nie zakończyła. W 1926 roku Isaac Schliess jako pierwszy sprowadził bernery do Stanów Zjednoczonych. A dekadę później, w 1936 roku, Glen Shadow importował parę: samca Felixa i samicę Fridy. To od nich wywodzi się znaczna część amerykańskiej populacji.

American Kennel Club uznał rasę w 1937 roku. Rok 1968 przyniósł kolejny kamień milowy: powołanie Berner Mountain Dog Club of America (BMDCA), który do dziś koordynuje hodowlę i popularyzację rasy w USA.

Berner stał się jedną z najpopularniejszych ras w Ameryce Północnej. Ironicznie — ta sama rasa, którą Szwajcarzy prawie utracili, stała się wielkim hitem za oceanem.

Przy okazji historii pasterskich psów pracujących warto też zajrzeć do historii owczarka podhalańskiego, który miał zupełnie inną drogę do uznania — i do historii labradora retriever, kolejnego psa pracującego, który podbił Nowy Świat.

Riposta

Pracuję z psami od lat i znam wiele historii ras, które były na krawędzi wyginięcia. Berner Sennenhund zaskakuje mnie szczególnie z jednego powodu: uratował go nie hodowca z dużą hodowlą ani nie akademicki naukowiec — uratował go karczmarz z małego miasteczka, który po prostu postanowił szukać. Schertenleib nie miał tytułów ani zasobów — miał determinację i sieć kontaktów wśród lokalnych farmerów.

Myślę o tym, gdy słyszę, że „coś jest zagrożone, ale co ja mogę”. Czasem wystarczy jedno konsekwentne działanie — i historia idzie inaczej. Bernerów mamy dziś miliony. Wszystko zaczęło się od karczmarza, który w 1892 roku postanowił objeżdżać okoliczne wsie.