Labrador Retriever — pies rybaków, który podbił świat

Kiedy myślę o rasach, które opiekunowie psów kojarzą z „idealnym psem rodzinnym,” Labrador Retriever niezmiennie trafia do ścisłej czołówki. Przez ponad ćwierć wieku z rzędu był najpopularniejszą rasą w USA według rejestrów AKC. Ale skąd wziął się ten przyjazny, miłujący wodę i niezwykle pojętny pies? Historia jego rodowodu zaskakuje — nawet mnie.

Skąd właściwie pochodzi nazwa „Labrador”?

Wbrew temu, co mogłoby sugerować imię rasy, Labrador Retriever nie pochodzi z kanadyjskiego półwyspu Labrador. Pochodzi z wyspy Nowa Fundlandia — a to zupełnie inne miejsce na mapie. Labrador leży na północny zachód od wyspy, ale to właśnie na Nowej Fundlandii przez wieki żyły psy, które zapoczątkowały rasę.

Oficjalny standard FCI (nr 122, aktualizacja 16.06.2022) jako kraj pochodzenia podaje Wielką Brytanię. To nie błąd — rasa w jej obecnej formie ukształtowała się na Wyspach Brytyjskich, choć jej genetyczne korzenie sięgają drugiego brzegu Atlantyku.

Pies rybaków — narodziny St. John’s Water Dog

Historia rasy zaczyna się mniej więcej 500 lat temu. Europejscy rybacy z Anglii, Francji, Hiszpanii i Portugalii masowo zawijali do wód Nowej Fundlandii po dorsza. Przywozili ze sobą psy, które przez dziesięciolecia krzyżowały się na izolowanej wyspie, tworząc wyrazisty typ nazywany St. John’s Water Dog — psem wody ze St. John’s, stolicy Nowej Fundlandii.

Były dwa typy: większy, z obfitą sierścią, z którego wyewoluował Nowofundlandczyk, i mniejszy, krótkowłosy, pracujący bezpośrednio przy połowie ryb. Ten drugi stał się przodkiem Labradora.

Praca była wymagająca. Psy wskakiwały do lodowatych wód Atlantyku, by wyciągać sieci, holować liny, wyławiać dorsze, które wypadły z haczyków, a nawet odzyskiwać czapki rybaków, które wiatr zepchnął za burtę. Rybacy preferowali psy krótkowłose, bo — jak pisał w 1847 roku irlandzki kynolog H.D. Richardson — „lód nie gromadził się na ich wodoodpornym futrze.” Większość była czarna, z charakterystycznymi białymi plamami na piersi i łapach.

📌 Zapamiętaj: St. John’s Water Dog to protoplasta nie tylko Labradora, ale pośrednio też Flat-coated Retrievera i Curly-coated Retrievera — wszystkie brytyjskie retrievery mają w rodowodzie tego atlantyckiego pracownika.

Jak Labrador trafił na brytyjskie wrzosowiska

Na początku XIX wieku kanadyjscy marynarze zaczęli przywozić St. John’s Water Dogs do portu Poole na południu Anglii, gdzie demonstrowali ich umiejętności. Jednym z obserwatorów był II hrabia Malmesbury — natychmiast pojął, że te psy będą doskonałe do polowań na kaczki w jego posiadłości Heron Court.

Sam hrabia zanotował, że sierść tych psów „spływa z wodą jak olejona” i że mają charakterystyczny ogon „jak u wydry” — gruby u nasady, stopniowo zwężający się ku końcowi. Obie te cechy do dziś figurują w standardzie FCI jako wyróżniki rasy.

Równolegle psami z Nowej Fundlandii zainteresował się pułkownik Peter Hawker — myśliwy i autor jednego z pierwszych systematycznych traktatów o łowiectwie w Anglii. Hawker i Malmesbury uchodzą za ojców założycieli rasy po tej stronie Atlantyku.

Malmesbury, Buccleuch i fundamenty nowoczesnej rasy

Historia lubi coincydencje. Równolegle do Malmesbury’ego psy z Nowej Fundlandii importowali do Szkocji książę Buccleuch i Earl of Home. W latach 80. XIX wieku, gdy VI Duke of Buccleuch i 12. Earl of Home przyjechali na polowanie do Heron Court, odkryli, że ich psy i psy Malmesbury’ego mają niemal identyczne linie hodowlane.

Wynik tego spotkania był dla rasy kluczowy. Trzeci hrabia Malmesbury podarował Buccleuch dwa psy — „Neda” i „Avona” — które stały się fundamentem hodowli w Szkocji. Potomkowie tych psów są hodowane przez rodzinę Buccleuch do dzisiaj, ponad 140 lat później.

💡 Podpowiedź: Podobna historia arystokratycznej hodowli na szkockich wrzosowiskach kryje się za historią golden retrievera — i tam też zweryfikowane fakty obalają popularny mit (w tym przypadku o „rosyjskim cyrku”).

Klub Rasy Labrador Retriever w Wielkiej Brytanii powstał w 1916 roku, a w 1925 roku powołano osobny Yellow Labrador Club — żółte labradory zyskały własnych entuzjastów.

Wyginięcie St. John’s Water Dog — smutny epilog

Podczas gdy w Anglii i Szkocji rasa kwitła, na Nowej Fundlandii jej praszczury były systematycznie eliminowane. Miejscowy rząd nałożył wysokie podatki na psy nieutrzymywane do wypasu owiec — dla rybaków utrzymanie psa stało się zbyt kosztowne. Wielka Brytania z kolei w 1885 roku wprowadziła surową kwarantannę dla sprowadzanych zwierząt, by opanować wściekliznę, co skutecznie zatrzymało transatlantycki handel psami.

Pod koniec lat 70. XX wieku na odległej wyspie u wybrzeży Nowej Fundlandii odkryto dwa ostatnie St. John’s Water Dogs. Oba były stare. Oba były samcami. Nie było samic, by kontynuować linię. Rasa wymarła.

Tę historię przytaczam, bo mówi coś istotnego: temperament, miłość do wody i entuzjazm do aportowania, które do dziś charakteryzują Labradora, to nie efekt hodowli w kierunku wyglądu. To wielowiekowy naturalny dobór wśród rybaków, którym zależało wyłącznie na pracy.

Skąd wzięły się żółte i czekoladowe labradory?

Przez pierwsze dziesięciolecia hodowcy preferowali psy czarne. Żółte i czekoladowe szczenięta trafiały się w miotach sporadycznie i długo nie cieszyły się uznaniem — bywały eliminowane ze stadnin. Dopiero stopniowo zaczęto je doceniać.

Genetyka barwy sierści u Labrador Retrievera jest dziś dobrze opisana. Kolor zależy głównie od dwóch genów: genu B (TYRP1), który odpowiada za czarną lub czekoladową pigmentację (allele B dominujące lub recesywne bb), i genu E (MC1R), który reguluje ekspresję eumelaniny — allel ee daje kolor żółty, niezależnie od alleli B. Standard FCI uznaje trzy barwy: czarną, żółtą (od kremowej po „lisi czerwień”) i czekoladową (od jasnej do ciemnej).

⚠️ Uwaga: „Biały Labrador” i „srebrny Labrador” to terminy marketingowe, nieobecne w standardzie FCI (nr 122). Bardzo jasne, kremowe labs mieszczą się w granicach żółtego standardu; „srebrne” to najczęściej labradory czekoladowe z rozrzedzoną pigmentacją — temat kontrowersyjny w środowisku hodowlanym.

Co mówią geny — genomika nowoczesnej rasy

W 2017 roku badanie Parker i wsp. (Cell Reports, DOI: 10.1016/j.celrep.2017.03.079, PMID: 28445722) — największa do tamtego czasu analiza genomowa 161 ras psów, przeprowadzona w NIH — pokazało, że nowoczesne rasy psów ukształtowały się w dwuetapowym procesie. Najpierw nastąpiło funkcjonalne wyodrębnienie grup psów pełniących podobne zadania (myśliwskie, pasterskie, wartownicze), a dopiero potem, już w XIX i XX wieku, selekcja morfotypu ukształtowała cechy fizyczne poszczególnych ras.

Labrador Retriever mieści się w genomicznym kladzie „psów myśliwskich” — razem z golden retrieverem, flat-coated retrieverem i innymi retrieverami. Badanie potwierdziło genomicznie dobrze znany fakt historyczny: golden retriever oddzielił się od flat-coated retrievera około 1895 roku. To piękny przykład tego, jak DNA archiwizuje historię, której nie zawsze da się odtworzyć z dokumentów.

Jeśli interesuje cię, jak genetyczne dziedzictwo rasy przekłada się na uczenie się — warto zajrzeć do tekstu o tym, dlaczego niektóre rasy szybciej przyswajają nowe zasady.

Podsumowanie

St. John’s Water Dog — atlantycki pies rybaków — był protoplastą wszystkich British retrieverów, w tym Labradora
Do Anglii rasa trafiła na początku XIX wieku dzięki portowi Poole i zainteresowaniu arystokracji myśliwskiej (Malmesbury, Hawker)
Fundamenty nowoczesnej linii hodowlanej to psy „Ned” i „Avon” podarowane przez Malmesbury’ego szkockim hodowcom Buccleuch
Klub Rasy (Labrador Retriever Club UK) powstał w 1916 r.; Yellow Labrador Club w 1925 r.
St. John’s Water Dog wyginął pod koniec lat 70. XX w. — ostatnie dwa osobniki były starymi samcami
Trzy kolory (czarny, żółty, czekoladowy) wynikają z interakcji genów MC1R i TYRP1
Genomika (Parker 2017) potwierdza, że Labrador należy do kladu retrieverów ukształtowanego przez selekcję funkcjonalną w XIX w.

Jako behawiorystka i zoopsycholog widzę w Labradorze coś fascynującego: rasa, która przetrwała dlatego, że przez setki lat była dobierana pod kątem pracy — nie pokazu. Efekt? Pies, który nie tylko ładnie wygląda na zdjęciu, ale naprawdę chce współpracować z człowiekiem. I to nie przypadek — to kilka wieków historii zapisane w każdym labradorowym ogonie miotającym się w bok na widok właściciela.