Rasa psa a uczenie się nowych zasad: dlaczego niektóre psy szybciej się przestawiają niż inne

Psy uczą się przez całe życie — ale czy wszystkie uczą się tak samo? Przez lata trenerzy i behawioryści obserwowali, że rasa często wpływa na styl pracy psa. Nowe badania opublikowane w 2026 roku w Animal Cognition dają temu zjawisku konkretne, mierzalne oparcie naukowe.

Czym jest uczenie się rewersji i dlaczego warto o nim wiedzieć

Wyobraź sobie proste zadanie: pies dotyka nosem prawej ręki właściciela i dostaje nagrodę. Kiedy się nauczy, zasada się zmienia — teraz nagradzana jest lewa ręka. Zdolność do oderwania się od starej reguły i przyjęcia nowej nosi nazwę rewersji (reversal learning).

To nie akademicka abstrakcja. W codziennym życiu pies co chwila musi się “przestawiać”: nowe środowisko, zmiana kontekstu szkolenia, inna osoba wydająca polecenia. Rewersja to właśnie ta elastyczność poznawcza — gotowość na zmianę reguły, kiedy poprzednia przestaje działać.

Badanie 2026: 105 psów i pięć klade hodowlanych

Amin Azadian i Alexandra Protopopova z University of British Columbia przeprowadzili eksperyment z 105 psami podzielonymi na pięć klade hodowlanych — grup ras o wspólnym pochodzeniu ewolucyjnym:

• UK Rural — psy pasterskie i myśliwskie z Wysp Brytyjskich (np. border collie, spaniele)
• Asian Spitz — starożytne rasy azjatyckie (husky, malamut, chow chow, shiba inu, akita)
• Retrievery — psy aportujące hodowane do pracy z myśliwym (labrador, golden retriever)
• New World — owczarki niemieckie i blisko spokrewnione rasy
• European Mastiff — duże rasy stróżujące (bokser, buldog, rottweiler)

Każdy pies wykonał to samo zadanie dotykowe dwukrotnie, z przerwą 30–35 dni. Badacze chcieli sprawdzić, czy i jak zmienia się wydajność po pierwszym doświadczeniu z zadaniem.

Wyniki opublikowano w Animal Cognition (Azadian & Protopopova 2026, DOI: 10.1007/s10071-026-02044-6, PMC12860876). To kontynuacja ich wcześniejszego badania z 2024 roku w Scientific Reports (DOI: 10.1038/s41598-024-76283-3), gdzie ta sama grupa po raz pierwszy udokumentowała różnice między kladami w jednorazowym teście.

Które klady zrobiły postęp — a które nie

Globalnie psy istotnie poprawiły wynik w uczeniu się rewersji między pierwszym a drugim testem (p < 0,001). Ta poprawa nie była jednak równomierna:

Dyskryminacja (nauka podstawowego rozróżniania rąk) ani wygaszanie (zachowanie po odcięciu nagrody) nie zmieniły się istotnie dla żadnego kladu.

Retriever kontra Asian Spitz: dwie różne strategie

Dlaczego retrievery i Asian Spitz zachowały się inaczej niż pozostałe trzy klady? Autorzy proponują dwie różne interpretacje.

Retrievery — hodowane przez pokolenia do ścisłej współpracy z myśliwym — mogą być tak silnie nastawione na sygnały właściciela, że trudniej im skupić się na obiektywnych zasadach zadania. Zamiast pytać “co tu przynosi nagrodę?”, pytają “czego ode mnie chcesz?“. Co ciekawe, retrievery stały się wyraźnie spokojniejsze emocjonalnie przy powtórzeniu testu — nie poprawiły wyniku, ale obniżyły poziom wzbudzenia. Być może “nauczyły się kontekstu” i po prostu rozluźniły, nie zmieniając strategii poznawczej.

Asian Spitz — rasy o długiej historii niezależnej pracy (wyścigi zaprzęgowe, polowania bez bliskiego kontaktu z człowiekiem, ochrona terenu) — mogły już od pierwszego testu działać według własnej wewnętrznej logiki, bez efektu “rozgrzewki”, który widać w kladach, które poprawiły wynik.

📌 Zapamiętaj: różny wynik w rewersji to nie oznaka większej ani mniejszej inteligencji — to inna strategia poznawcza. Pies, który patrzy na ciebie zamiast rozwiązywać zadanie, robi to, do czego był selekcjonowany przez stulecia.

Rasa to nie wyrok: 9% i cała reszta

Tu warto przywołać szerszy kontekst. W 2022 roku Kathleen Morrill i współpracownicy opublikowali w Science przełomowe badanie na ponad 18 000 psach (PMID: 35482869, DOI: 10.1126/science.abk0639). Ich wniosek był jednoznaczny: rasa tłumaczy zaledwie ~9% indywidualnego zróżnicowania zachowania.

Przeważająca większość tego, jaki jest konkretny pies, wynika z czegoś innego niż etykieta rasy: historii życia, socjalizacji, treningu, zdrowia, charakteru indywidualnego. Badania Azadiana i Protopopowej nie temu przeczą — pokazują tendencje grupowe, nie determinizm. Twój retriever może być równie elastyczny w rewersji co owczarek pasterski. Ale jeśli masz wrażenie, że bardziej patrzy na ciebie niż “myśli samodzielnie” — to możliwa część jego ewolucyjnego dziedzictwa.

Praktyczne wnioski dla opiekunów

Kilka obserwacji, które te wyniki wzbogacają z perspektywy behawiorysty:

Psy pasterskie i stróżujące (UK Rural, European Mastiff) poprawiły rewersję przy powtórzeniu — “uczą się uczyć”. Może to oznaczać, że regularny kontakt z nowymi zadaniami jest dla nich szczególnie wartościowy.

Retrievery — jeśli twój labrador lub golden retriever wydaje się “przyklejony” do ciebie zamiast rozwiązywać problem samodzielnie, nie jest to wada. To może być jego strategia. Trening oparty na jasnych sygnałach właściciela może tu działać lepiej niż zadania oparte wyłącznie na samodzielnym rozwiązywaniu przez psa.

Asian Spitz (husky, malamut, shiba, akita, chow chow) często są opisywane przez opiekunów jako “uparte” lub “nieuważne”. Badania sugerują raczej, że mogą działać według własnej wewnętrznej logiki. Trening z tymi rasami może wymagać większej kreatywności w budowaniu motywacji — i cierpliwości, gdy pies “testuje alternatywne hipotezy”.

Niezależnie od rasy: każdy pies to jednostka. Zmienność wewnątrz klade jest ogromna, a badania mówią o statystycznych tendencjach populacji, nie o konkretnym psie śpiącym na twojej kanapie.

O tym, jak psy uczą się i zapamiętują, piszę szerzej w artykule o Chaserze — border collie, który znał ponad tysiąc słów. O metodach szkolenia i tym, jak wpływają na dobrostan psa, przeczytasz w omówieniu czterech kwadrantów treningu.

Podsumowanie

• Badanie Azadiana i Protopopowej (2026, Animal Cognition, 105 psów, 5 klade) pokazuje, że UK Rural, New World i European Mastiff istotnie poprawiają wynik w rewersji przy powtórzeniu zadania — retrievery i Asian Spitz nie.
• Retrievery skupione na sygnałach właściciela zamiast na kontyngencjach zadania — to możliwe wyjaśnienie braku poprawy w tej grupie.
• Asian Spitz z historią niezależnej pracy mogą działać według odmiennej strategii poznawczej niż rasy współpracujące.
• Rasa tłumaczy tylko ~9% zachowania indywidualnego psa (Morrill et al. 2022) — tendencje grupowe to nie determinizm.
• Jako behawiorystka uważam, że warto znać ewolucyjną historię swojej rasy — nie po to, żeby ograniczać oczekiwania, ale żeby efektywniej szukać metod, które z konkretnym psem zadziałają najlepiej.