· Redakcja PsiAdwokat.pl · Ciekawostki · 5 min czytania
Pies zerka na człowieka, gdy zadanie się nie udaje. Wilk nie — co wykazał eksperyment z 2003 roku i co z niego zostało
Klasyczny test „zadania nierozwiązywalnego” miał pokazać, że psy proszą człowieka o pomoc, a wilki nie. Kolejne badania doprecyzowały ten obraz.
Obraz wygenerowany przez sztuczną inteligencjęPies próbuje wydobyć smakołyk z pojemnika, który nagle przestał się otwierać. Po kilku nieudanych próbach odwraca głowę i patrzy na stojącego obok człowieka. Podobne spojrzenia opisuje też social referencing. Ta pozornie zwyczajna scena stała się podstawą jednego z najczęściej cytowanych testów w badaniach nad psami — i przedmiotem sporu o to, co to spojrzenie naprawdę oznacza.
Eksperyment, który zaczął dyskusję
W 2003 roku zespół z Wydziału Etologii Uniwersytetu Eötvösa w Budapeszcie (Ádám Miklósi, Enikő Kubinyi, József Topál, Márta Gácsi, Zsófia Virányi i Vilmos Csányi) opublikował w czasopiśmie Current Biology pracę o prostej przyczynie dużej różnicy między psem a wilkiem: wilki nie oglądają się na ludzi, a psy tak (DOI: 10.1016/s0960-9822(03)00263-x). Badacze porównywali psy i wilki oswojone z ludźmi na porównywalnym poziomie.
Procedura w drugiej części badania miała dwa etapy:
- Trening. Zwierzęta uczyły się rozwiązywać prostą czynność manipulacyjną, której nagrodą było jedzenie.
- Wersja nierozwiązywalna. To samo zadanie zmieniono tak, by nie dało się go wykonać.
Według autorów psy w takiej sytuacji patrzyły na człowieka, a oswojone wilki — nie. W pierwszej części badania wilki radziły sobie też z odnajdywaniem ukrytego jedzenia na podstawie dotknięcia i częściowo wskazania przez znanego eksperymentatora, ale ich wyniki pozostawały gorsze niż wyniki psów.
📌 Zapamiętaj: autorzy wskazali jako klucz różnicy między psem a wilkiem gotowość psa do patrzenia człowiekowi w twarz — zachowanie, które w komunikacji międzyludzkiej uruchamia i podtrzymuje interakcję.
Dlaczego to spojrzenie uznano za ważne
Autorzy zaproponowali hipotezę, że ta gotowość do patrzenia na twarz człowieka (por. rola kontaktu wzrokowego i oksytocyny) mogła wzmacniać się dzięki dodatniemu sprzężeniu zwrotnemu, zarówno w ewolucji, jak i w rozwoju osobniczym. Ich zdaniem doprowadziło to do złożonych form komunikacji między psem a człowiekiem, których nie udaje się osiągnąć u wilków nawet po długiej socjalizacji.
Wynik przyjęto jako prosty i łatwy do powtórzenia sposób mierzenia, na ile zwierzę traktuje człowieka jako partnera w rozwiązywaniu problemu. Prostota okazała się jednak zarazem słabością.
Replikacja z 2017 roku: wilki też patrzą
W 2017 roku Sarah Marshall-Pescini, Akshay Rao, Zsófia Virányi i Friederike Range opublikowali w Scientific Reports pracę o roli domestykacji i doświadczenia w „spoglądaniu wstecz” na człowieka (Sci Rep 7: 46636). Przebadano:
- 15 wilków oraz 14 psów mieszańców, wychowywanych i utrzymywanych w taki sam sposób w ośrodku Wolf Science Center,
- psy domowe (19 osobników),
- psy wolno żyjące (11 osobników).
Wyniki okazały się bardziej złożone niż w 2003 roku. Na człowieka spojrzało 11 z 15 wilków oraz wszystkie psy z ośrodka, wszystkie 19 psów domowych i wszystkie 11 psów wolno żyjących. Do tego wilki były bardziej wytrwałe w próbach rozwiązania zadania niż psy z każdej grupy. Niezależnie od gatunku i stopnia socjalizacji, zwierzęta mniej wytrwałe patrzyły na człowieka wcześniej i dłużej.
Szczegół z opisu wyników: trzy z czterech wilków, które nie spojrzały na człowieka wcale, spędziły ponad 170 sekund — 94% czasu trwania próby — na manipulowaniu przy urządzeniu. Autorzy dopuszczają, że przy dłuższym czasie testu te zwierzęta również w końcu spojrzałyby na człowieka.
Wniosek autorów: podstawowe różnice w motywacji i eksploracji między wilkami a psami mogą przesłaniać różnice w zachowaniach skierowanych do człowieka, gdy zwierzęta są socjalizowane jednakowo. Jeśli zaś człowiek zostanie uznany za partnera społecznego, spojrzenie pojawia się łatwo.
Czy to w ogóle „prośba o pomoc”?
W 2020 roku zespół Martiny Lazzaroni (Uniwersytet Weterynaryjny w Wiedniu) zapytał wprost, czy spoglądanie wstecz jest strategią społecznego rozwiązywania problemów (Animal Cognition 23: 427–441). Zadanie zmodyfikowano: zwierzęta miały do czynienia jednocześnie z trzema próbami możliwymi i jedną niemożliwą, w czterech warunkach:
- z nieznanym eksperymentatorem,
- bez obecności człowieka,
- z „atrapą” człowieka,
- z dużym arkuszem kartonu.
Testowano 20 psów domowych (w ich domach) oraz 31 psów wolno żyjących w Maroku. Okazało się, że obie grupy były podobnie wytrwałe, a zwierzęta patrzyły na człowieka, atrapę i przedmiot po podobnym czasie. Psy domowe patrzyły na człowieka dłużej niż psy wolno żyjące, co autorzy tłumaczą większym przywiązaniem do ludzi lub silniejszym skojarzeniem człowieka z jedzeniem. Zdaniem autorów spojrzenie w zadaniu nierozwiązywalnym nie jest strategią rozwiązywania problemu; wydaje się zależeć od wytrwałości zwierzęcia, wyrazistości bodźców i historii wzmocnień.
Spór nie rozstrzygnął się na „nie”
Nie oznacza to, że spojrzenie nic nie znaczy. W 2022 roku Hirschi, Mazzini i Riemer przetestowali 56 psów domowych z dwóch grup ras (psy pasterskie i teriery) w wariancie, w którym jedna nagroda (jedzenie lub zabawka) była zamknięta w pojemniku, a druga dostępna (Animal Cognition, 2022). Spojrzenia na człowieka dodatnio korelowały z interakcją z pojemnikiem, dopóki istniała alternatywa. Gdy za nagrody odpowiadał eksperymentator, psy częściej kierowały spojrzenia związane z pojemnikiem do właściciela, ale patrzyły też na eksperymentatora dłużej niż psy z grupy, w której nagrodami zajmował się właściciel. Spojrzenia związane z zabawką częściej trafiały do eksperymentatora.
Autorzy uznali, że psy używają patrzenia w twarz człowieka jako społecznej strategii rozwiązywania problemów, ale nie każde spojrzenie można tak zaklasyfikować. Na zachowanie wpływają relacje z daną osobą, skojarzenia sytuacyjne i kontekst — problem nierozwiązywalny albo zabawa. Różnic w czasie spojrzeń między psami pasterskimi a terierami nie stwierdzono.
⚠️ Uwaga: z tych badań nie wynika, że pies „na pewno prosi o pomoc” ani że „na pewno tylko liczy na jedzenie”. Wyniki wskazują raczej na zbiór czynników: wytrwałość, motywację, doświadczenie i kontekst.
Co z tego wynika dla czytelnika
- Pojedynczy test behawioralny rzadko rozstrzyga spór o „umysł” zwierzęcia — dopiero seria powtórzeń z różnymi grupami i warunkami kontrolnymi pokazuje, które wnioski się utrzymują.
- Różnica między psami a wilkami w badaniu z 2003 roku zmalała, gdy zwierzęta wychowywano jednakowo i uwzględniono wytrwałość.
- Spojrzenie psa na człowieka zależy od kontekstu: kto odpowiada za nagrodę, jak silna jest motywacja, jakie doświadczenia zwierzę ma za sobą.
- Badania na psach domowych i wolno żyjących wskazują, że doświadczenie z ludźmi wpływa na to, jak długo pies patrzy.
Podsumowanie
- Eksperyment Miklósiego i współpracowników z 2003 roku dał impuls do badań nad spojrzeniem psów skierowanym do człowieka.
- Zadanie nierozwiązywalne polega na treningu prostej czynności, a następnie zablokowaniu jej wykonania.
- Replikacja z 2017 roku wykazała, że 11 z 15 wilków również spojrzało na człowieka, a wytrwałość zwierzęcia silnie wpływała na wynik.
- Badanie z 2020 roku wykazało podobne czasy spojrzeń w stronę człowieka, atrapy i przedmiotu, co podważa interpretację „prośby o pomoc”.
- Badanie z 2022 roku wskazuje, że część spojrzeń psów ma charakter społeczny i zależy od kontekstu oraz osoby.
- Najbezpieczniejszy wniosek: spojrzenie psa jest zachowaniem wielowarstwowym, a jego znaczenie zależy od sytuacji.
- pies
- wilk
- kognicja psa
- komunikacja
- domestykacja
- spojrzenie
- badania naukowe
🤖 Wykorzystanie sztucznej inteligencji
Grafika: w całości wygenerowana przez sztuczną inteligencję (treść syntetyczna; przedstawione osoby nie są rzeczywiste).
Tekst: przygotowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
🩺 Niniejszy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. W razie wątpliwości co do stanu zdrowia psa skontaktuj się z lekarzem weterynarii; również w przypadku problemów behawioralnych warto skontaktować się z certyfikowanym behawiorystą.
⚖️ Informacja prawna
Treści na stronie mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej. Jeżeli Twoja sprawa wymaga oceny prawnej, rozważ konsultację z profesjonalistą — lista prawników.
