Pekińczyk — pies cesarskiego dworu, który do Europy trafił jako łup wojenny

Mały, kudłaty pies o spłaszczonym pyszczku i minie władcy, który właśnie ocenia gości. Pekińczyk wygląda jak z innej epoki i słusznie: według Kennel Club to rasa związana z cesarskim pałacem w Pekinie, której nazwa wzięła się od tego miasta. Do Europy trafiła w sposób, który trudno nazwać chlubnym — jako zdobycz wojenna z października 1860 roku.

Pies, którego nie wolno było mieć zwykłym ludziom

Kennel Club (Wielka Brytania) opisuje pekińczyka jako rasę, której ślady sięgają dynastii Tang: psy typu „peke”, czyli krótkonogie i krótkopyskie, mają być opisywane już w VIII wieku. Według tego samego źródła był ulubieńcem pałacu cesarskiego w Pekinie, trzymanym przez wyższe warstwy, a zwykli ludzie nie mogli go posiadać.

Amerykański Kennel Club (AKC) podaje datowanie jeszcze wcześniejsze: według jego artykułu historycznego pekińczyki miały być w Chinach własnością wyłącznie rodziny cesarskiej i „według przekazów” sięgają dynastii Han, czyli ponad dwóch tysięcy lat wstecz. Zwróć uwagę na różnicę: Kennel Club mówi o VIII wieku, AKC o czasach jeszcze dawniejszych. Obie instytucje opierają się na tradycji i przekazach, a nie na jednym rozstrzygającym dokumencie, więc najbezpieczniej przyjąć, że rasa jest bardzo stara, a dokładnego początku nie da się wskazać.

AKC opisuje też życie takiego psa na dworze: opiekowali się nim eunuchowie, mieszkał w marmurowym pawilonie na jedwabnych poduszkach, a czasem otrzymywał nawet oficjalną rangę dworską. Ta samoświadomość, którą rasa wykazuje do dziś, miała być efektem wielu stuleci hodowli.

Lew i marmozeta, czyli legenda

Wokół pekińczyka narosło sporo opowieści. Najbardziej znana mówi o lwie zakochanym w marmozecie, który błagał bogów o zmniejszenie go, żeby jego uczucie mogło zostać odwzajemnione — a serce zostało takie samo jak wcześniej. AKC wprost nazywa to legendą.

Podobnie ostrożnie trzeba traktować poemat „Pearls Dropped from the Lips of Her Imperial Majesty Tzu-Hsi”, który opisuje idealnego psa: małego, z „kołnierzem godności” na szyi, o oczach „dużych i promiennych” i przednich nogach lekko wygiętych, żeby nie chciał oddalać się od pałacu. AKC zaznacza, że nie wiadomo, czy lista cech jest autentyczna, czy to późniejsza ozdobna proza jakiegoś miłośnika rasy. Dodaje jednak, że tekst ten wpłynął na zachodnie wzorce rasy. Zgodne z lwią symboliką jest również to, co AKC zapisuje o buddyjskiej tradycji: w Chinach, gdzie tygrysy azjatyckie dawno wymarły, mnisi mieli kształtować rasy o „lwich” cechach, np. obfitym owłosieniu głowy.

Podobne dworskie losy ma inna chińska rasa opisana na tym portalu: Shih Tzu, pies cesarzy.

Październik 1860: Pałac Letni

Przełom przyniosła druga wojna opiumowa. Według AKC w 1860 roku żołnierze brytyjscy i francuscy wdarli się do Yuanmingyuan, czyli Starego Pałacu Letniego pod Pekinem, a po zerwaniu rokowań w odwecie spalili cały kompleks. Wśród pałacowych skarbów odnaleziono pięć pekińczyków — psy znaleziono w apartamencie ciotki cesarza, która według tego opisu odebrała sobie życie, gdy zbliżały się wojska.

Dla porządku: ten wątek ma w literaturze kilka wersji. Kennel Club pisze o czterech psach przywiezionych do Wielkiej Brytanii po splądrowaniu Pekinu w 1860 roku, a AKC o pięciu zabranych z pałacu (jeden z nich trafił do królowej, cztery do arystokracji). Źródła zgadzają się co do sedna — psy wywieziono, a w Wielkiej Brytanii szybko stały się modne — ale liczba zwierząt nie jest ustalona jednolicie.

Looty, pies królowej Wiktorii

Najlepiej udokumentowaną postacią tej historii jest jeden z psów, nazwany Looty. Royal Collection Trust, czyli instytucja zarządzająca zbiorami brytyjskiej rodziny królewskiej, podaje w opisach obiektów, że psa znalazł kapitan John Hart Dunne z 99. pułku po złupieniu Pałacu Letniego koło Pekinu 8 października 1860 roku. Po powrocie do Anglii Dunne ofiarował go królowej Wiktorii do „królewskiej kolekcji psów”. Imię Looty (od angielskiego loot, „łup”) ma według Royal Collection Trust „ironiczne” odniesienie do pochodzenia i sposobu zdobycia zwierzęcia. Opis określa ją jako jednego z pierwszych pekińczyków w Wielkiej Brytanii.

Zachowały się też ślady materialne. W 1861 roku zamówiono portret Looty’ego u malarza Friedricha Wilhelma Keyla. Obraz pokazuje psa siedzącego na czerwonej poduszce przed japońskim wazonem, z obrożą ozdobioną dwoma dzwoneczkami. Keylowi powiedziano, że ma umieścić w kadrze coś, co pokaże rozmiar zwierzęcia, bo jest „niezwykle małe”. Obraz wystawiono w Royal Academy w 1862 roku, a replikę namalowano dla kapitana Dunne’a. Zachowało się także zdjęcie psa śpiącego na rzeźbionym krześle, wykonane przez Williama Bambridge’a.

AKC dodaje szczegóły życia codziennego: Looty miał początkowo odmawiać jedzenia, a według cytowanego przez AKC artykułu z „New York Timesa” z 1912 roku bywał samotny, bo inne psy nie akceptowały jego „orientalnych zwyczajów” i wyglądu. Zmarł w 1872 roku i został pochowany w nieoznaczonym grobie na zamku Windsor. Pozostałe psy trafiły do arystokracji; według AKC jedna z dam zaczęła hodować pekińczyki we własnej słynnej hodowli i pomagała napisać pierwszy wzorzec rasy.

Od zdobyczy do rasy rozpoznawanej na całym świecie

Moda na rasę rosła stopniowo. AKC pisze, że około pół wieku po przywiezieniu pierwszych psów brytyjska klasa średnia zaczęła je hodować i wystawiać na pokazach. W 1896 roku do Wielkiej Brytanii przemycono według AKC psa „Ah Cum”, uznawanego za jednego z założycieli rasy w Europie. Pod koniec swojego życia cesarzowa wdowa miała podarować psy dobrze usytuowanym Amerykanom.

Kennel Club podaje, że rasę przyjęto do rejestracji w 1910 roku i szybko pojawiły się duże zapisy na wystawy. Po upadku dynastii w 1911 roku — jak ujmuje to AKC — Zachód ironicznie stał się opiekunem psów, które były najcenniejsze dla obalonej arystokracji.

Dziś wzorzec rasy prowadzi FCI. W standardzie nr 207 jako kraj pochodzenia wskazano Chiny, a jako kraj patronatu Wielką Brytanię; rasa należy do grupy 9 (psy towarzyszące i ozdobne), sekcji 8. Ogólny wygląd opisano jako „lwi”. Idealna masa to nie więcej niż 5 kg u samców (u suk 5,4), a pies ma sprawiać wrażenie małego, ale być „zaskakująco ciężki” przy podniesieniu.

📌 Zapamiętaj: wiek rasy to nie jedna data. Kennel Club mówi o VIII wieku, AKC o czasach dynastii Han, a pewnym, udokumentowanym punktem jest dopiero rok 1860 i historia Looty’ego w zbiorach królewskich.

Rasa starożytna, ale z dzisiejszymi kłopotami

AKC zauważa, że współczesne pekińczyki mają krótsze nogi i krótsze pyszczki oraz dłuższą sierść niż psy sprzed ponad stulecia. To ważne, bo spłaszczona kufa wiąże się z ryzykiem problemów z oddychaniem — szerzej opisuje je artykuł o zespole brachycefalicznym. Co istotne, aktualny standard FCI stwierdza wprost, że jakiekolwiek objawy duszności lub niezdolność do swobodnego poruszania się są niedopuszczalne, a wzorzec nie przewiduje „nadmiernej” okrywy włosowej. Kennel Club zauważa natomiast, że popularność rasy spadła w ostatnich latach, i przypuszcza, że może to wynikać z wymagań pielęgnacji sierści.

⚠️ Uwaga: informacje o zdrowiu konkretnego psa należy omawiać z lekarzem weterynarii. Artykuł opisuje historię rasy i zapisy standardu, nie ocenia zdrowia poszczególnych zwierząt.

Podsumowanie

Pekińczyk to rasa związana z cesarskim dworem w Pekinie; Kennel Club łączy jej ślady z dynastią Tang (VIII wiek), AKC z jeszcze starszymi przekazami o dynastii Han.
Legendy (lew i marmozeta, poemat przypisywany cesarzowej wdowie) mają charakter folklorystyczny lub niepewny co do autentyczności.
W październiku 1860 roku, po złupieniu Pałacu Letniego, kilka pekińczyków wywieziono do Anglii; źródła różnią się co do liczby psów (cztery lub pięć).
Najlepiej udokumentowany jest pies Looty, przekazany królowej Wiktorii; zachował się jego portret z 1861 roku i fotografia w zbiorach Royal Collection Trust.
W Wielkiej Brytanii rasę przyjęto do rejestracji Kennel Club w 1910 roku, a dziś standard nr 207 prowadzi FCI (kraj pochodzenia: Chiny).
Współczesny pekińczyk ma krótszy pysk i nogi niż jego przodkowie, dlatego standard wyklucza objawy duszności.