Pies, który śpiewa: czy nowogwinejski „śpiewak” przetrwał na wolności? Wyniki badania DNA

Wśród psów jest taki, który nie szczeka, tylko wydaje przeciągłe, modulowane dźwięki, opisywane jako „wycie wilka z alikwotami pieśni wieloryba”. To nowogwinejski pies śpiewający. Przez dziesięciolecia sądzono, że istnieje wyłącznie w ogrodach zoologicznych i ośrodkach hodowli ochronnej. Badanie opublikowane w 2020 roku w czasopiśmie PNAS zmieniło ten obraz, a późniejsza wymiana listów między badaczami pokazała, że sprawa wcale nie jest zamknięta.

Czym jest pies śpiewający z Nowej Gwinei

Opis gatunku pochodzi z 1897 roku: okaz zebrano na wysokości ok. 2100 m n.p.m. w prowincji Central w Papui-Nowej Gwinei. Pierwotnie sklasyfikowano go jako odrębny gatunek Canis hallstromi. Jego status taksonomiczny pozostaje sporny, częściowo dlatego, że do badań genetycznych dostępne były wyłącznie osobniki z niewoli.

Genetycznie pies śpiewający jest bliski australijskiemu dingo, ale według autorów badania stanowi odrębną populację, co widać zarówno w budowie ciała, jak i w zachowaniu. Obie grupy zalicza się do tzw. psów oceanicznych — linii, która według badaczy wywodzi się z populacji wschodnioazjatyckich. Więcej o samym dingo opisuje artykuł Dingo: dziki pies Australii, który nigdy się nie udomowił.

Dlaczego uznano go za zagrożonego wyginięciem na wolności

Wszystkie psy śpiewające żyjące dziś w niewoli wywodzą się z bardzo małej grupy założycieli. Według autorów badania było to osiem częściowo spokrewnionych osobników. Dziś żyje nie więcej niż 200–300 takich psów, hodowanych głównie w celach ochronnych.

Od końca lat 70. XX wieku żaden pies nie został złapany ani wywieziony z gór Nowej Gwinei. Brak obserwacji na nizinach i rozprzestrzenianie się psów pochodzących z ras europejskich i azjatyckich wzmacniały hipotezę, że oryginalna populacja wyginęła w naturze. Przed rokiem 2016 psy żyjące wysoko w górach sfotografowano tylko dwa razy: w 1989 i w 2012 roku.

Wyprawa na szczyty Papui

W 2016 roku wyprawa w rejon masywu Puncak Jaya w indonezyjskiej Papui zgłosiła obecność 15 dzikich psów w pobliżu ogromnej odkrywkowej kopalni złota. Zebrane wówczas zdjęcia i próbki odchodów nie wystarczały do analizy genomu jądrowego.

Kolejna wyprawa w 2018 roku zakończyła się pobraniem krwi od psów w ich naturalnym środowisku. Zwierzęta oswajano przez dwa tygodnie przynętą w klatkach-pułapkach, a w celu wywołania odpowiedzi odtwarzano nagrania wycia północnoamerykańskich kojotów. Złapano dwa psy, które zbadano i zmierzono. Trzecia próbka pochodziła od niedawno zmarłego osobnika, który najwyraźniej zginął w wypadku drogowym.

📌 Zapamiętaj: podstawą wniosków były genomy zaledwie trzech zwierząt. To mała próba, co ma znaczenie przy ocenie siły tez badania.

Co wykazały analizy DNA

Autorzy porównali genotypy psów z gór z genotypami psów śpiewających z niewoli, dingo, ras psów i psów wiejskich. Psy z gór okazały się bardzo podobne do psów śpiewających z niewoli, a jednocześnie miały istotnie większą różnorodność genetyczną, co zespół wiąże z wieloletnim chowem wsobnym w niewoli. Szacunkowo 72% genomu psów z gór było najbardziej zbliżone do psów śpiewających lub dingo, czyli do populacji oceanicznych.

Dla porównania, według tej samej analizy psy wiejskie z Nowej Gwinei dzieliły 87% genomu z psami ras i tylko 13% z populacjami oceanicznymi. Wniosek autorów: psy z gór to najpewniej dzika, pierwotna populacja psów śpiewających, a nie ich odległa krewna. Komunikat Narodowego Instytutu Badań nad Ludzkim Genomem (NHGRI) wskazuje też praktyczny cel: możliwość wzbogacenia niewielkiej populacji z niewoli o geny, które w niej zanikły.

Wokalizacje i potencjał badawczy

Charakterystyczne dźwięki psa śpiewającego są jedną z jego cech wyróżniających. Komunikat NHGRI sugeruje, że gatunek mógłby posłużyć jako model do badania uczenia się wokalnego i zaburzeń głosu u ludzi. To perspektywa badawcza przedstawiona przez autorów, nie potwierdzone zastosowanie. Jak szczekanie i inne dźwięki psów opisuje nauka, wyjaśnia tekst Co mówi twój pies: szczekanie, skomlenie i warczenie pod lupą badań.

Spór o interpretację

W 2021 roku w PNAS ukazał się list dwojga badaczy z Uniwersytetu w Melbourne, Petera Dwyera i Monici Minnegal. Ich zdaniem dane o psach wiejskich, użyte do porównania, nie nadawały się do takiego zestawienia, ponieważ pochodziły z miejsc, gdzie przez 70–120 lat psy miały kontakt z rasami sprowadzonymi z zewnątrz. Piszą też, że nie ma dowodów, iż założyciele populacji z niewoli byli psami dzikimi; według nich mogły to być psy wiejskie. Zwracają uwagę, że dawne relacje opisywały psy wiejskie z różnych wysokości, które wyglądały i brzmiały podobnie do psów śpiewających.

Autorzy pierwotnego badania odpowiedzieli w tym samym roku. Wskazali, że psy wiejskie w analizie pochodziły z dwóch miejsc: nizinnego, miejskiego (Port Moresby) i z Wyżyn Wschodnich. Ich zdaniem psy wiejskie noszą wyraźne ślady krzyżowania z psami sprowadzonymi po kolonizacji europejskiej, a u psów z gór widać niewiele śladów współczesnego mieszania. Przypominają też, że według badań mitochondrialnego DNA większość nizinnych psów wiejskich nosi haplotypy inne niż typy psa śpiewającego i dingo.

⚠️ Uwaga: oba zespoły zgadzają się, że wolno żyjące psy z gór Nowej Gwinei są ważne dla nauki. Różnią się w ocenie, czy tworzą odrębną linię, czy dawniej stanowiły jedną, zróżnicowaną pulę genową z psami wiejskimi. Zdania na ten temat są podzielone, więc ostateczny werdykt może wymagać dalszych prób z kolejnych regionów.

Co z tego wynika dla czytelnika

Historia psa śpiewającego pokazuje, jak działa nauka: wynik oparty na trzech osobnikach staje się punktem wyjścia do dyskusji, a nie ostatecznym faktem. Pokazuje też, że nawet dobrze znana populacja z ogrodów zoologicznych może mieć dziką historię, której nie znamy. Dla opiekuna psa to przypomnienie, że pochodzenie psów obejmuje wiele linii, nie tylko te znane z rejestrów ras.

Podsumowanie

• Nowogwinejski pies śpiewający został opisany w 1897 roku; dziś żyje w niewoli nie więcej niż 200–300 osobników.
• Wszystkie psy z niewoli wywodzą się z około ośmiu założycieli, co oznacza silną utratę różnorodności genetycznej.
• Badanie z 2020 roku objęło genomy trzech psów z gór Papui (powyżej 4000 m n.p.m.) i wykazało duże podobieństwo do psów z niewoli.
• Psy z gór mają większą różnorodność genetyczną niż populacja z niewoli, co daje nadzieję na wsparcie ochrony gatunku.
• Dwoje badaczy z Melbourne zakwestionowało dobór danych porównawczych; autorzy badania odpowiedzieli własnymi argumentami.
• Opisany stan wiedzy opiera się na publikacjach z lat 2020–2021; ostateczne rozstrzygnięcie sporu o pochodzenie psów z gór wymaga kolejnych prób z różnych regionów wyspy.