Co jadły psy sprzed 7 tysięcy lat? Syberyjskie kości opowiadają o rybach, odpadkach i prosie

Zwykle genezę psa wyjaśnia się na dwa sposoby: przyjazne wilki podkradały resztki z obozowisk, a później psy nauczyły się trawić skrobię. Badanie opublikowane w 2022 roku w czasopiśmie Science Advances dokłada trzeci wątek. Zespół archeologów przyjrzał się kościom psów i wilków z Syberii i sprawdził, co dokładnie te zwierzęta jadły przez ostatnie 11 tysięcy lat.

Skąd wiemy, co jadł pies sprzed tysięcy lat

Kość zachowuje ślad diety. W kolagenie kostnym oznacza się stosunek izotopów węgla (δ13C) i azotu (δ15N). Pierwszy wskazuje, skąd pochodził pokarm: z lądu, z wody słodkiej czy z morza, a także czy w diecie były rośliny typu C4, np. proso. Drugi zdradza, jak wysoko w łańcuchu pokarmowym stało zwierzę. Kolagen odzwierciedla średnią dietę z wielu lat przed śmiercią, więc nie jest to zapis jednego posiłku.

Autorzy pracy (kierował nią Robert Losey z Uniwersytetu Alberty) połączyli te dane z szacunkami masy ciała. Rozmiar zwierzęcia mówi bowiem sporo o tym, na co mogło polować.

Psy były małe już 8 tysięcy lat temu

Pleistoceńskie wilki były duże: niemal wszystkie dorosłe osobniki ważyły według autorów ponad 30 kg. Tymczasem 199 psów z 28 syberyjskich stanowisk miało średnią masę ciała zaledwie 16,4 kg. Tylko 23 z nich (11,6%) przekraczało próg 21,5 kg. Psy poniżej tej wagi pojawiają się na Syberii niedługo po 8000 lat temu.

Próg 21,5 kg nie jest przypadkowy. Według literatury przywołanej w pracy drapieżniki lżejsze od niego żywią się głównie zdobyczą przynajmniej o 45% lżejszą od siebie. Cięższe wybierają zdobycz tej wielkości lub większą. Małe zwierzę trudniej więc utrzymać na dużych kopytnych, a łatwiej na drobnej zdobyczy i resztkach.

Podobny trend widać poza Syberią. Dla psów z europejskich stanowisk od późnego mezolitu po wczesną epokę brązu średnia wyniosła ok. 12,9 kg.

📌 Zapamiętaj: według autorów mniejsze ciało oznaczało dla psa mniej polowania w stadzie na duże zwierzęta, a więcej szukania małych porcji jedzenia w pobliżu ludzi.

Ryby, owoce morza i proso

Dane izotopowe z kości 143 psów i 8 wilków z 35 syberyjskich stanowisk z holocenu pokazują wyraźne zróżnicowanie diet:

• Nad Bajkałem psy sprzed 7400–6300 lat miały w diecie dużo białka z wody słodkiej.
• Na wybrzeżu Primorza (stanowisko Boisman II, ok. 6000 lat temu) wyniki wskazują na dietę opartą na pokarmie morskim. Według autorów dieta morska pojawia się ok. 1400 lat po słodkowodnej.
• Nad dolną Obią (stanowisko ok. 2200-letnie) psy jadły według oceny badaczy głównie ryby.
• W społecznościach rolniczych i pasterskich wyniki są bardzo rozproszone. Część psów z Primorza ma w diecie składnik C4, najprawdopodobniej proso. Najstarszy przypadek datowany jest na ok. 3360 lat temu.

Psy z miejsc, gdzie ludzie głównie polowali na lądzie, miały diety bliższe wilczym. Wilki sprzed epoki lodowej, jak piszą autorzy, miały dietę skupioną na dużych roślinożercach i kopytnych. Dieta oparta na wodzie jest dla nich nietypowa.

Autor badania powiedział agencji AFP, że psy jadły ryby także tam, gdzie jeziora i rzeki są zamarznięte przez 7–8 miesięcy w roku.

Psy mają morskie diety, czyli jedzą ryby, skorupiaki, foki i lwy morskie, których same nie mogą łatwo zdobyć.

— Robert Losey, cytowany przez AFP (Taipei Times, 24 lipca 2022; tłumaczenie redakcji)

Odpadki, mikroby i psia historia

Autorzy zwracają uwagę, że większość psów żyła i żyje swobodnie: dziś to ok. 75% wszystkich psów na świecie. Takie zwierzęta żywią się głównie odpadkami po ludziach, często zepsutym jedzeniem, a tam, gdzie brakowało latryn, także ludzkimi odchodami.

Taka dieta ma swoją cenę. Rośnie kontakt z mikrobami od ludzi i z ich pokarmu, a to według autorów mogło zmieniać mikrobiom jelitowy psów i początkowo zwiększać ich śmiertelność. Przykładem są zachowane odchody psów z syberyjskiego stanowiska Iarte VI (ok. 900 lat) z jajami motylicy kociej, pasożyta przenoszonego przez surowe ryby.

Praca wskazuje jeszcze jedno: tam, gdzie łatwo było zdobyć ryby, psów było według źródeł historycznych więcej i często ciągnęły sanie. Tam, gdzie takich zasobów brakowało, populacje psów były mniejsze.

Co ta praca mówi, a czego nie

• To nie jest odrzucenie wcześniejszych teorii. Genetyczne badania z 2013 roku (Axelsson i in., Nature) wskazały, że geny związane z trawieniem skrobi i metabolizmem tłuszczów noszą u psów ślady selekcji. Praca syberyjska dokłada do tego inny wymiar: rozmiar ciała i diety z wody.
• Porównanie dotyczy różnych regionów i epok. Syberyjskich wilków z pleistocenu spoza Beringii zachowało się w próbie tylko cztery, a wilków holoceńskich w analizie izotopowej tylko osiem. Autorzy sami zaznaczają, że takie zestawienie jest z konieczności ograniczone.
• Sytuacja psów z Syberii nie dowodzi, że wszędzie jadły to samo. Autorzy uważają, że wzorzec zmian rozmiarów i diet prawdopodobnie dotyczy psów holoceńskich w wielu częściach świata, ale to ich hipoteza.

⚠️ Uwaga: wyniki dotyczą psów sprzed tysięcy lat żyjących w zupełnie innych warunkach. Nie wynika z nich żadna wskazówka żywieniowa dla dzisiejszych psów. O diecie konkretnego zwierzęcia decyduje weterynarz.

Powiązane tematy

Geny trawienia skrobi opisuje osobny tekst: gen AMY2B i odcisk neolitu w psim DNA. O rasie, która do dziś kojarzy się z syberyjskimi mroźnymi terenami, mówi tekst o husky syberyjskim i Czukczach.

Podsumowanie

• Badanie z 2022 roku objęło szczątki ok. 200 psów z ostatnich 11 tysięcy lat oraz próbę porównawczą wilków i kanidów z pleistocenu (w części izotopowej wilków holoceńskich było tylko osiem); analizowano rozmiary ciała i izotopy w kościach.
• Syberyjskie psy miały średnio 16,4 kg, a tylko 11,6% z nich przekraczało 21,5 kg. Pleistoceńskie wilki były znacznie większe.
• Od ok. 7400 lat temu część psów jadła ryby słodkowodne, później także pokarm morski, a w rolniczych społecznościach proso.
• Życie przy ludziach dawało psom nowe źródła pokarmu, ale też kontakt z mikrobami i pasożytami.
• Wyniki to wiedza o przeszłości, a nie zalecenia żywieniowe dla dzisiejszych psów.