Nowe przepisy UE o antybiotykach w weterynarii — co zmienia się od 8 sierpnia 2026

Od 8 sierpnia 2026 r. w całej Unii Europejskiej, w tym w Polsce, obowiązują nowe zasady stosowania wybranych antybiotyków u zwierząt. Dla opiekunów psów to nie jest abstrakcyjne „prawo UE” — może bezpośrednio wpłynąć na to, jak weterynarz podejdzie do leczenia zakażeń skóry, ucha czy dróg moczowych Twojego czworonoga. Wyjaśniam, co konkretnie się zmieniło i dlaczego ta regulacja ma sens.

Co weszło w życie 8 sierpnia 2026?

Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2024/1973 z 18 lipca 2024 r. nakłada nowe ograniczenia na stosowanie określonych antybiotyków u zwierząt w ramach tak zwanej procedury kaskadowej. Regulacja obowiązuje od 8 sierpnia 2026 r. we wszystkich państwach członkowskich UE bez konieczności dodatkowego wdrażania do prawa krajowego.

Zmiany dotyczą konkretnie trzech grup substancji:

• mupirocyny (kwasy pseudomonowe),
• cyprofloksacyny i innych chinolonów,
• aminopenicylin, polimyksyn i rifaksyminy (tu wymagane uzasadnienie wyboru).

Czym jest procedura kaskadowa i dlaczego dotyczy psów?

Nie każda choroba psa ma zarejestrowany weterynaryjny produkt leczniczy. W takich sytuacjach prawo UE — konkretnie art. 112–113 rozporządzenia (UE) 2019/6 o weterynaryjnych produktach leczniczych — pozwala weterynarzowi sięgnąć po lek ludzki. To właśnie procedura kaskadowa.

W praktyce: jeśli pies ma infekcję wywoływaną przez oporne bakterie, a nie ma weterynaryjnego odpowiednika skutecznego leku, weterynarz mógł dotąd wypisać receptę na preparat ludzki (np. z ciprofloksacyną lub mupirocyną), który właściciel realizował w aptece ogólnodostępnej.

📌 Zapamiętaj: Procedura kaskadowa to tryb wyjątkowy — nie oznacza, że lek ludzki jest „lepszy”. Istnieje po to, żeby lekarz weterynarii miał narzędzie, gdy nie ma zarejestrowanego odpowiednika weterynaryjnego.

Nowe rozporządzenie ogranicza dostęp do tej ścieżki dla wybranych, szczególnie ważnych antybiotyków.

Które antybiotyki zostały ograniczone i w jaki sposób?

Mupirocyna

Mupirocyna to antybiotyk miejscowy stosowany przy zakażeniach skóry — w tym zakażeniach wywołanych przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus (MRSA) i S. pseudintermedius (MRSP). Teraz weterynarz może ją zastosować wyłącznie, gdy spełnione są łącznie cztery warunki:

1. stosowanie tylko miejscowe (maść, krem — nie doustnie, nie we wstrzyknięciach),
2. leczenie dotyczy jednego konkretnego zwierzęcia, nie grupy,
3. zakażenie jest potwierdzone jednym z opornych szczepów gronkowca,
4. wcześniejsze leki weterynaryjne stosowane w zakażeniach gronkowcowych okazały się nieskuteczne.

Cyprofloksacyna i inne chinolony

Cyprofloksacyna — antybiotyk z grupy fluorochinolonów — była dotąd stosowana m.in. przy infekcjach ucha i dróg moczowych. Po 8 sierpnia może być przepisana wyłącznie poszczególnym zwierzętom, nie grupom. To ograniczenie ważne głównie dla hodowców, ale w gabinecie weterynaryjnym oznacza, że lekarz musi wyraźnie udokumentować, że lek jest dla konkretnego, zidentyfikowanego zwierzęcia.

⚠️ Uwaga: Ograniczenia dotyczą procedury kaskadowej — leków ludzkich stosowanych u zwierząt z braku lepszej alternatywy. Jeśli istnieje zarejestrowany lek weterynaryjny z daną substancją, zasady jego stosowania regulują inne przepisy.

Kiedy weterynarz musi teraz wykonać antybiogram?

Antybiogram to badanie laboratoryjne, które pokazuje, na jakie antybiotyki wrażliwe są bakterie wywołujące zakażenie u Twojego psa. Nowe rozporządzenie wymaga, żeby przed zastosowaniem objętych ograniczeniami antybiotyków:

• zidentyfikować patogen — czyli pobrać wymaz, hodowlę lub inny materiał i ustalić, jaka bakteria wywołuje zakażenie,
• oznaczyć wrażliwość — sprawdzić, czy wybrany antybiotyk rzeczywiście na nią działa,
• wykazać, że preferowane przez Europejską Agencję Leków (EMA) antybiotyki pierwszego wyboru nie są skuteczne w danym przypadku.

W praktyce może to oznaczać, że wizyta przy zakażeniu skóry lub ucha wydłuży się o czas potrzebny na wynik hodowli bakteryjnej — zazwyczaj kilka dni. Weterynarz może wówczas włączyć tymczasowe leczenie objawowe lub inny dostępny antybiotyk, zanim zdecyduje o zastosowaniu substancji objętej ograniczeniami.

💡 Podpowiedź: Jeśli weterynarz mówi, że „musi zrobić posiew przed przepisaniem antybiotyku” — to nie ostrożność ponad miarę. To teraz wymóg prawny przy określonych lekach. To dobra wiadomość: takie podejście zmniejsza ryzyko przepisania leku, który nie zadziała.

Co to oznacza dla opiekuna psa — w praktyce?

Poniżej trzy typowe scenariusze — ilustracyjne, nie opisy konkretnych przypadków:

Typowy scenariusz: zakażenie ucha. Zapalenie ucha zewnętrznego jest u psów częste. Gdy weterynarz sięgał dotąd po kaskadowe krople z ciprofloksacyną (preparat ludzki), teraz może najpierw sięgnąć po lek weterynaryjny lub — jeśli wybiera preparat ludzki z chinolonami — będzie musiał wyraźnie udokumentować powód. Warto przy okazji wizyty zapytać, jak wygląda plan leczenia w kontekście nowych przepisów. Więcej o zakażeniach uszu w kontekście sezonu kąpieli pisałam wcześniej.

Typowy scenariusz: nawracające zakażenie skóry z MRSP. Gdy u psa stwierdzono nawracające infekcje wywołane przez oporne gronkowce, a mupirocyna była dotąd opcją kaskadową — teraz ścieżka do jej zastosowania jest ściśle określona. Weterynarz przeprowadzi posiew i antybiogram, zanim wróci do tej substancji.

Typowy scenariusz: zakażenie dróg moczowych. Gdy zapalenie pęcherza nie reaguje na standardowe leki weterynaryjne — chinolony pozostają dostępną opcją, ale tylko dla konkretnego, zidentyfikowanego zwierzęcia i z udokumentowanym uzasadnieniem.

Antybiotyki mają wpływ nie tylko na patogen, który zwalczają — wpływają też na mikrobiom jelitowy psa, który odgrywa kluczową rolę w odporności. Pisałam o tym szerzej tutaj.

Starszy zakaz, który obowiązuje od 2023 roku

Warto wiedzieć, że nowe rozporządzenie z 2026 r. to nie pierwsza regulacja tego typu. Od 9 lutego 2023 r. obowiązuje rozporządzenie (UE) 2022/1255, które całkowicie wyłącza z użytku weterynaryjnego — nawet w ramach kaskady — antybiotyki absolutnie zarezerwowane dla ludzi, takie jak karbapanemy i glikopeptydy (m.in. wankomycyna). Na te substancje weterynarz nie może wypisać recepty kaskadowej w żadnych okolicznościach.

Regulacja z 2026 r. to kolejny krok w tym kierunku — tym razem dotyczący leków, które nie są całkowicie zakazane, ale ich stosowanie podlega teraz znacznie ściślejszej kontroli.

Podsumowanie

• Od 8 sierpnia 2026 r. obowiązuje rozporządzenie (UE) 2024/1973, które ogranicza dostęp do mupirocyny, cyprofloksacyny i innych chinolonów w ramach procedury kaskadowej.
• Weterynarz może je zastosować u psa, ale tylko przy spełnieniu konkretnych warunków — w tym często po wykonaniu antybiogramu.
• Przepisy nie zakazują stosowania antybiotyków u zwierząt — to dalej możliwe i konieczne w odpowiednich sytuacjach.
• Od 2023 r. działa też całkowity zakaz stosowania antybiotyków całkowicie zarezerwowanych dla ludzi (karbapanemy, glikopeptydy).
• Celem obu regulacji jest walka z narastającą opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) — realnym problemem, który WHO uznaje za jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
• Jeśli weterynarz mówi o konieczności posiewu przed przepisaniem antybiotyku — zapytaj, czy dotyczy to nowych przepisów. To pytanie, które ma sens i które wolno zadawać.

Jako behawiorysta patrzę na zdrowie psa całościowo — i cieszę się, kiedy prawo idzie w kierunku ograniczania „antybiotyków na zapas”. Posiew zamiast zgadywania to dobra praktyka, nawet jeśli chwilowo wydłuża leczenie.