Mops — historia rasy: od chińskich dworów przez holenderskich kupców do dzisiejszych płaskich pyszczków

Mops to dziś jedna z najłatwiej rozpoznawalnych ras na świecie: kwadratowa sylwetka, zmarszczone czoło, krótki pyszczek. Jego droga do europejskich salonów wiedzie przez Chiny i porty Holendrów, a ostatnie dekady dopisały do niej rozdział, który z ciekawostką ma niewiele wspólnego. Poniżej zebrano to, co potwierdzają standard rasy i badania naukowe, oraz to, co pozostaje legendą.

Skąd pochodzi mops — co mówi standard rasy

Międzynarodowa organizacja kynologiczna FCI w standardzie nr 253 wskazuje jako kraj pochodzenia Chiny. Sam standard przyznaje jednak, że wokół początków rasy narosło sporo spekulacji, a pies „wydaje się pochodzić z Orientu”. Dodaje, że w Chinach psy o spłaszczonym pyszczku od zawsze cieszyły się uznaniem.

Ten sam dokument opisuje drogę na Zachód: mops trafił do Europy z kupcami Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, a już w XVI wieku był podziwiany w Niderlandach. W klasyfikacji FCI należy do grupy 9 (psy do towarzystwa i ozdobne), sekcja 11: małe psy typu molosowatego.

📌 Zapamiętaj: wersja „chińska i holenderska” to stanowisko oficjalnego standardu rasy. Szczegółowych dokumentów z tamtej epoki standard nie przytacza, a w jednym zdaniu łączy kupców Kompanii z podziwem dla rasy już w XVI wieku — to skrót, którego dokładnej chronologii standard nie wyjaśnia.

Lo-sze, czyli „starożytny mops” — co jest pewne

Popularne opracowania łączą przodka mopsa z chińskim psem o nazwie Lo-sze, który miał być ulubieńcem dworu cesarskiego w czasach dynastii Song. W encyklopedycznych opisach pojawia się też sformułowanie „starożytny mops”. To jednak informacje z przeglądowych, a nie źródłowych publikacji. Daty i dynastie różnią się zależnie od autora — jedni wskazują czasy sprzed naszej ery, inni średniowiecze. Dlatego rozsądnie jest traktować dokładne datowanie jako nieustalone.

Legenda o Pompeyu i Domu Orańskim

Według często powtarzanej opowieści mops o imieniu Pompey miał w 1572 roku ostrzec swojego pana, księcia Wilhelma Orańskiego, przed skrytobójcami. Ponoć dlatego rasa stała się symbolem Domu Orańskiego. Standard FCI potwierdza tylko ogólną część tej historii: mops stał się symbolem „królewskich patriotów” w Niderlandach.

Imię psa i szczegóły zamachu pochodzą z popularnych przekazów, które nie mają w sprawdzonych źródłach potwierdzenia dokumentami. Warto je znać jako legendę, nie jako fakt historyczny.

Od Holandii do Anglii i kolorów

Standard FCI zapisuje, że mops dotarł do Anglii wraz z Wilhelmem III, gdy ten obejmował tron. Według popularnych opracowań stało się to w 1688 roku, a rasa rozkwitła w XIX wieku pod patronatem królowej Wiktorii. W Anglii przez długi czas widywano mopsy wyłącznie w maści płowej. Zmieniło się to w 1877 roku, gdy sprowadzono z Orientu czarną parę. Stąd dzisiejsza obecność maści czarnej obok płowej.

Co mówi genom

Najmocniejszy naukowy argument w tej historii pochodzi z badania opublikowanego w czasopiśmie Cell Reports (Parker i współautorzy, 2017). Zespół przeanalizował DNA 1346 psów reprezentujących 161 ras i porównał długie fragmenty dziedziczone wspólnie przez różne rasy.

Wnioski dotyczące mopsa są zaskakująco spójne z opowieścią o jego podróży. Mops grupuje się blisko europejskiej rasy ozdobnej gryfonika brukselskiego, w tzw. kladzie szpiców miniaturowych. Jednocześnie dzieli obszerne fragmenty genomu z azjatyckimi rasami miniaturowymi oraz z wieloma małymi rasami z innych kladów. Autorzy interpretują to jako wskazówkę, że mops był wcześnie wywieziony z Azji, a następnie wniósł wkład w powstanie wielu małych ras.

💡 Podpowiedź: w tym samym artykule badacze zaznaczają, że to interpretacja danych, a nie dokument historyczny. Genom pasuje do wersji „Azja, potem Europa”, ale dat nie podaje.

Najkrótszy pyszczek w rankingu ryzyka

Spłaszczony pysk, który tak dobrze wygląda na portretach, jest po stronie zdrowia ceną. W badaniu opublikowanym w PLOS ONE (Packer i współautorzy, 28 października 2015) zbadano związek między stopniem skrócenia kufy a zespołem obturacyjnym górnych dróg oddechowych psów brachycefalicznych (BOAS). Długość kufy mierzono jako stosunek długości kufy do długości czaszki mózgowej.

Autorzy piszą, że brachycefalia jest „odrębną mutacją”, wybieraną w wielu popularnych rasach, wśród nich w mopsie. Spośród zbadanych ras to właśnie mops, buldog francuski i buldog angielski uzyskały najwyższe przewidywane ryzyko BOAS. Przykład z pracy: mopsy z najkrótszą zaobserwowaną kufą (stosunek 0,03) miały przewidywane ryzyko 0,95, a przy najłagodniejszym wśród mopsów stosunku (0,21) — 0,48. Średni stosunek w badanej grupie mopsów wynosił 0,11.

⚠️ Uwaga: wartości liczbowe pochodzą z modelu statystycznego dla badanej populacji z południowo-wschodniej Anglii. To szacunki ryzyka dla grupy, nie rokowanie dla konkretnego psa. O stanie zdrowia konkretnego mopsa decyduje lekarz weterynarii.

Co z tego wynika dla czytelnika

Historia mopsa pokazuje, jak cecha wyglądu, ceniona przez dwory i hodowców, może po wiekach stać się problemem zdrowotnym. Więcej o tym zespole oddechowym i jego objawach opisano w tekście o zespole brachycefalicznym u psów. O innej chińskiej rasie ozdobnej, chowanej na dworze, przeczytasz w artykule o Shih Tzu.

Podsumowanie

• Standard FCI nr 253 podaje Chiny jako kraj pochodzenia mopsa i wskazuje, że do Europy dotarł dzięki kupcom Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej.
• Według standardu FCI rasa była podziwiana w Niderlandach już w XVI wieku, do Anglii trafiła wraz z Wilhelmem III (popularne opracowania podają rok 1688), a czarna para sprowadzona z Orientu pojawiła się tam w 1877 roku.
• Dokładne datowanie chińskich początków oraz historia psa Pompeya są przekazami popularnymi, nie ustalonymi faktami.
• Badanie genomu z 2017 roku wskazuje na wczesny eksport mopsa z Azji i jego wkład w wiele małych ras.
• Badanie z 2015 roku zalicza mopsa do ras o najwyższym ryzyku zespołu BOAS.
• Wiedza o historii rasy nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii w sprawie zdrowia konkretnego psa.