Irish Wolfhound — pies, który zdumiewał Rzym, polował na wilki i prawie zniknął ze świata

Kiedy patrzysz na Irish Wolfhounda, pierwsze, co robisz, to pytasz, ile on waży. Potem patrzysz jeszcze raz i pytasz, ile ma centymetrów w kłębie. I słusznie — to najwyższa rasa psów świata według FCI i AKC, osiągająca do 81 cm w kłębie i ponad 50 kg masy. Ale historia tego psa jest nieproporcjonalnie większa nawet od jego sylwetki.

„Canes Scotici” — gdy siedem psów zatrzymało Rzym

W 391 roku n.e. rzymski senator Kwintus Aureliusz Symmach otrzymał podarunek z Irlandii: siedem dużych psów. W liście dziękował darczyńcy, zaznaczając, że wszyscy mieszkańcy Rzymu „patrzyli na nie ze zdumieniem” — „all Rome viewed them in wonder”, jak cytuje AKC za jego korespondencją.

Symmach był jedną z najważniejszych osób w późnorzymskim senacie. Psy wysłano prawdopodobnie na widowiska lub jako dowód potęgi zaoceanicznych ziem. To najwcześniejszy zachowany pisemny opis tego, co dziś znamy pod nazwą Irish Wolfhound.

W ówczesnej Irlandii zwano je cú faoil — wilczart lub dosłownie „wilczy pies”. Imię to nie było przypadkowe. Psy te polowały na wilki, dziki i jelenie, a celtyckiemu wojownikowi przynależność do psa — cú — była zaszczytem. Młody Sétanta wziął nawet imię Cú Chulainn po tym, jak zabił psa kowala Culanna i obiecał go zastąpić. Fionn mac Cumhaill, legendarny bohater cyklów feniańskich, miał dwa charty: Brana i Sceólang.

Prawo brehońskie i psi prestiż

W irlandzkim prawie brehońskim — przedchrześcijańskim zbiorze norm regulującym życie celtyckich klanów — posiadanie tych psów było przywilejem wyższych warstw społeczeństwa. Przekaz historyczny mówi, że król Cormac Mac Airt miał utrzymywać trzystu takich psów. Rasa pełniła też funkcję dyplomatyczną: każde hrabstwo zobowiązane było utrzymywać odpowiednią ich liczbę do kontrolowania populacji wilków, a charte wielokrotnie trafiały jako podarunki na europejskie dwory królewskie.

W 1571 roku angielski pisarz Edmund Campion w Historie of Ireland opisał je jako psy „bigger of bone and limb than a colt” — większe kośćmi i kończynami od źrebaka. Był to opis dzienny życia rasy wciąż powszechnej w Irlandii.

Nie potrwało to długo.

Gdy wilki zniknęły, zniknęły też psy

Eksport chartów irlandzkich jako prestiżowych prezentów przez stulecia systematycznie uszczuplał populację. W 1652 roku Oliver Cromwell zdał sobie z tego sprawę i wydał zakaz wywozu rasy z Irlandii — ale było już za późno.

Rasa była bowiem nierozerwalnie związana z rolą użytkową: polowaniem na wilki. W 1786 roku zabito ostatniego wilka w Irlandii. Cel istnienia psa zniknął. Bogaci nie potrzebowali już utrzymywać ogromnych, kosztownych chartów, a biedni nie mieli jak.

W 1836 roku rasa trafiła na listę „Notices of Animals which have disappeared from Ireland” — zwierząt uznanych za zanikłe. Weterynarze z VCA Animal Hospitals podsumowują to lapidarnie: „The breed declined in number so that they were almost extinct in Ireland by 1800.”

⚠️ Uwaga: Warto odróżnić upadek rasy od jej całkowitego wyginięcia. Kilka osobników przetrwało u nielicznych hodowców. To właśnie one stały się punktem wyjścia dla człowieka, który zdążył na ostatnią chwilę.

Kapitan George Graham i odrodzenie

Był rok 1863. Kapitan George Augustus Graham (1833–1909) miał trzydzieści lat i pasję, której nie dawał się studzić. Postanowił odtworzyć rasę z garstki pozostałych psów, uzupełniając genetykę krzyżowaniami z innymi:

• Scottish Deerhound — dla pokroju i sierści;
• Great Dane — dla masy i kości;
• Borzoj — klacz „Korotai” od księżnej Newcastle;
• Tibetan Mastiff — jednorazowe krzyżowanie z samcem o imieniu „Wolf”, którego potomstwo znalazło się ostatecznie w rodowodach każdego żyjącego dziś Irish Wolfhounda.

Graham wiedział, że odbudowane psy nie mają „original integrity” dawnych przodków — sam to przyznawał. Wyznaczył sobie jednak wzorzec: 35 cali (ok. 89 cm) w kłębie, obwód klatki 42 cale i wagę około 63 kg. W Kennel Encyclopaedia z 1907 roku przestrzegał hodowców, żeby nie gonili wyłącznie za wzrostem: „zrównoważony pies średniego wzrostu jest lepszy od przerośniętego, źle zbudowanego olbrzyma”.

W 1879 roku pierwsze Irish Wolfhoundy pojawiły się na wystawie w Dublinie. W 1881 roku — na wystawach w Anglii jako „Foreign Breeds”. W 1885 roku Graham wraz ze współpracownikami założył Irish Wolfhound Club. Rok później, w 1886, przyjęto oficjalny standard rasy. W 1897 roku American Kennel Club uznał ją jako rasę grupy Hound.

📌 Zapamiętaj: Historia Irish Wolfhounda to dowód, że utrata funkcji użytkowej może zniszczyć rasę w ciągu jednego stulecia — i że jej odbudowanie wymaga nie tylko entuzjazmu, ale i kilkudziesięciu lat zdyscyplinowanej pracy hodowlanej.

Symbol Irlandii na monecie i w regimencie

Rasa wróciła do łask szybko. W 1902 roku Irish Guards — jeden z najstarszych regimentów Gwardii Królewskiej — przyjęły wilkochrta jako oficjalną maskotkę. Do dziś prowadzi defiladę podczas uroczystości wojskowych.

W 1928 roku wizerunek Irish Wolfhounda pojawił się na irlandzkiej monecie sześciopensowej, zaprojektowanej przez rzeźbiarza Percy’ego Metcalfe’a. Moneta przetrwała aż do przejścia Irlandii na walutę dziesiętną.

FCI nadało rasie numer 160, grupę 10 (charty), sekcję chartów szorstkowłosych. Definitywnemu uznaniu przez FCI nadano datę 26 kwietnia 1955 roku.

Jak wygląda i jakie ma usposobienie

Współczesny Irish Wolfhound osiąga 76–81 cm w kłębie i waży od 47 do ponad 54 kg. Sierść ma szorstką i twardą — cecha zachowana z dawnych pokoleń myśliwskich psów odpornych na irlandzki klimat.

Temperament? VCA Hospitals opisuje go jako rasę „lojalną i łagodną”, dobrze znoszącą dzieci, gości i inne psy. Jak mawia się o tej rasie: przyszedł do świata, żeby nie być stróżem, tylko towarzyszem. Jest zbyt uprzejmy, żeby warczeć na nieznajomego, zbyt spokojny, żeby gonić rowerzystę, i zbyt wielki, żeby traktować siłę jako argument.

Więcej o historiach ras wywodzących się z antycznych sighthoundów możesz przeczytać w moim tekście o saluki — najstarszej rasie psa świata. Jeśli interesują cię przypadki ras, które prawie zniknęły i przeżyły dzięki ludzkiemu zaangażowaniu, przeczytaj też o akita inu — japońskim pomniku przyrody, który przeżył wojnę.

Podsumowanie

• Irish Wolfhound (FCI nr 160, Gr. 10) to najwyższa rasa świata — do ok. 81 cm w kłębie i ponad 50 kg.
• Pierwsze wzmianki pisemne pochodzą z 391 r. n.e. — list Kwintusa Aureliusza Symmacha do darczyńcy siedmiu psów.
• Rasa służyła celtyckim wojownikom i królom, była ograniczona prawem brehońskim do wyższych warstw społeczeństwa.
• Cromwell zakazał jej eksportu w 1652 r., ale wyginięcie wilków w 1786 r. przekreśliło i tak potrzebę utrzymywania rasy.
• Kapitan George Graham odbudował ją od 1863 r. — z krzyżowaniami deerhound, dog, borzoj i tybetański mastiff.
• Irish Wolfhound Club założono w 1885 r., AKC uznało rasę w 1897 r.
• Od 1902 r. wilkochrt prowadzi defilady Irish Guards; od 1928 r. zdobił irlandzką monetę.

Kiedy patrzę na historię tej rasy, widzę wzorzec, który powtarza się w wielu miejscach: pies jest użyteczny, pies jest ceniony, użyteczność znika, pies znika. Irish Wolfhound miał szczęście spotkać Grahama w odpowiednim momencie. Wiele ras tego szczęścia nie miało.