Akita Inu — japoński pomnik przyrody, który przeżył wojnę i ocalał dzięki jednemu człowiekowi

Kiedy piszę o historiach ras psów, najczęściej trafiam na ciągłość — setki lat hodowli, ewolucja funkcji, powolne zmiany. Historia Akita Inu jest inna. To historia gwałtownych przełomów: wyniesienia do rangi skarbu narodowego, niemal całkowitego zniknięcia, a potem ocalenia przez jednego człowieka, który ukrył dwa psy w szopie na górze.

Psy myśliwych Matagi — skąd pochodzi Akita

Akita Inu pochodzi z prefektury Akita na północnym zachodzie Japonii, z górskiego regionu Tōhoku. Tam, w ciężkich warunkach zimy i głębokiego śniegu, myśliwi Matagi przez stulecia używali dużych psów spitz do polowania na niedźwiedzie, łosie i dziki. Te psy — znane lokalnie jako „Psy z Odate” — miały niepowtarzalne cechy: grubą podwójną sierść odporną na wilgoć, wysoką odporność na zimno i siłę wystarczającą do zatrzymania niedźwiedzia w miejscu do czasu przybycia myśliwego.

Warto porównać to z historią innych ras pracujących w ekstremalnych warunkach — Husky syberyjski, który przez dwa tysiące lat żył z Czukczami na Syberii, rozwinął podobne przystosowania do surowego klimatu. Ale Akita przeszedł przez coś, czego Husky oszczędziło: realne widmo wyginięcia.

Epoka Meiji i krzyżowanie

Japonia w epoce Meiji (od 1868 roku) otwierała się na świat, a z tym przyszła moda na psie walki. Akita krzyżowano z Tosą — japońskim mastifem — i europejskimi rasami bojowymi, żeby uzyskać większe, agresywniejsze psy. Przez kilkadziesiąt lat charakterystyczne cechy oryginalnego psa z Odate rozmywały się w kolejnych pokoleniach mieszańców.

1931: Akita zostaje pomnikiem przyrody Japonii

W odpowiedzi na ten kryzys hodowlany, w 1927 roku powstało Towarzystwo Ochrony Akita Inu — Akita Inu Hozonkai. Jego celem było przywrócenie psowi oryginalnych cech spitz i ochrona przed dalszym rozmyciem. Cztery lata później, w 1931 roku, japoński rząd ogłosił Akita Inu „tennen kinenbutsu” — żywym pomnikiem przyrody, skarbem narodowym.

📌 Akita Inu była pierwszą rasą psów uznaną za pomnik przyrody Japonii — i to w 1931 roku zainicjowała serię takich uznań dla rodzimych ras. Dziś jest to sześć ras (tzw. Nihon Ken), ale Akita otworzyła tę listę. Nie status hodowlany, nie rekord FCI — żywy skarb narodowy, na równi z rzadkimi roślinami i ptakami chronionymi przez japoński system prawny.

Wtedy też przyjęła się oficjalna nazwa: „Akita Inu”, czyli dosłownie „pies z Akity”.

Hachikō — pies, który zmienił postrzeganie rasy na świecie

Nim do II Wojny Światowej, Akita zyskała twarz na całym świecie dzięki jednemu konkretnemu psu. Hachikō urodził się w 1923 roku i trafił do profesora Hidesaburō Ueno z Tokijskiego Cesarskiego Uniwersytetu. Codziennie odprowadzał właściciela na stację Shibuya w Tokio i czekał na jego powrót.

W maju 1925 roku profesor Ueno zmarł nagle przy pracy. Hachikō wracał na stację Shibuya każdego dnia przez niemal dekadę — aż do własnej śmierci w 1935 roku. Historia psa była na tyle znana w Japonii, że w 1934 roku wzniesiono mu pomnik przed stacją Shibuya. Po śmierci wypchaną sylwetkę Hachikō wystawiono w Muzeum Narodowym w Tokio, a serce pochowano obok grobu właściciela.

💡 Hachikō nie był wyjątkowym Akitą — był typowym reprezentantem rasy o cechach, które Japończycy cenili od stuleci: lojalności, skupieniu na jednej osobie i determinacji. „Kisho” — japoński termin na tę cechę charakteru, łączący skupienie i samodzielną wolę — to coś, co hodowcy Akity celowo selekcjonowali.

II Wojna Światowa: zagłada i ocalenie w szopie

To, co stało się z rasą podczas II Wojny Światowej, jest mniej znane, ale kluczowe dla jej historii. Japoński rząd nakazał zagładę wszystkich psów nienadających się do celów wojskowych. Akita, ze względu na grubą sierść, były pożądane — ale nie jako żołnierze, lecz jako źródło materiału na kurtki oficerów. Jednocześnie właściciele otrzymali rozkaz, by nie chronić psów. Pomnik Hachikō zdjęto z postumentu przed stacją Shibuya w 1944 roku i przetopiono na potrzeby wojenne.

Część właścicieli ukrywała swoje psy, część krzyżowała je z owczarkami niemieckimi — bo mieszańce nie podlegały zagładzie. W 1945 roku, po zakończeniu wojny, historycy szacują, że ocalało zaledwie kilkanaście do kilkudziesięciu czystej krwi Akita.

Jedną z osób, które ocaliły rasę, był Morie Sawataishi — inżynier z Mitsubishi. W 1944 roku, w środku wojny, wszedł w posiadanie pierwszej Akity i ukrył dwa psy w szopie na odległej górskiej posiadłości w rejonie Hachimantai. Przez całe życie wyhodował około stu Akitów, konsekwentnie selekcjonując psy z „kisho” — tą determinowaną, skupioną energią, którą uważał za esencję rasy.

⚠️ Bez ludzi takich jak Sawataishi Akita Inu jako rasa mogłaby nie przetrwać. I jako behawiorystka zwracam na to uwagę nie dlatego, żeby snuć romantyczne opowieści — ale dlatego, że historia ocalenia tej rasy dosłownie odzwierciedla charakter psów, które przetrwały: wyselekcjonowanych właśnie pod kątem siły woli i odporności.

Helen Keller i Akita w Ameryce

W 1937 roku Helen Keller odwiedziła Japonię. Usłyszała historię Hachikō i, jak sama pisała, „nie mogła odejść bez Akity”. Japończycy ofiarowali jej szczeniaka o imieniu Kamikaze-Go — pierwszą Akitę, która trafiła na ziemię amerykańską.

Kamikaze-Go zdechł na nosówkę po siedmiu i pół miesiącach. Keller napisała o nim „angel in fur” — anioł w futrze. W 1939 roku japoński rząd przysłał jej zastępcę: Kenzan-Go, którego Keller czule nazywała „Go-Go”.

To był początek drogi Akity do Ameryki. Żołnierze stacjonujący w okupowanej Japonii po 1945 roku przywozili psy do kraju — głównie typ Dewa, który powstawał z krzyżowania z owczarkami niemieckimi. Te psy różniły się od odtwarzanych przez Sawataishiego oryginalnych Akitów: były masywniejsze, o innym profilu głowy.

Dwie rasy — jedno imię

W 1999 roku FCI (Fédération Cynologique Internationale) formalnie uznała Akita Inu i American Akitę za dwie odrębne rasy. Akita Inu (FCI Standard Nr 255, Grupa 5, Sekcja 5 — psy spitz i rasy azjatyckie) reprezentuje odtworzoną japońską linię. American Akita to pies, który rozwinął się w Stanach ze sprowadzonych po wojnie mieszańców.

Badania genomiczne przeprowadzone przez Parker i współautorów w 2017 roku (Cell Reports, DOI: 10.1016/j.celrep.2017.03.079) umieściły Akitę w grupie azjatyckich spitz o najniższym stopniu haplotypowego podobieństwa do innych ras — co świadczy o tym, że te psy należą do jednej z najbardziej starożytnych, najbardziej genetycznie odrębnych linii hodowlanych na świecie.

Czego historia Akity uczy o psach w ogóle

Kiedy czytam tę historię, myślę przede wszystkim o tym, jak bardzo los rasy był spleciony z losem ludzi i krajów, w których żyły. Akita Inu były hodowane przez myśliwych, chwalone przez cesarski dwór, niemal zabite przez wojnę i ocalałe dzięki inżynierowi, który ukrył dwa psy w szopie, bo nie mógł się pogodzić z ich zagładą.

Pomnik przyrody, jakim jest Akita Inu, to nie tytuł honorowy — to zapis historii, która prawie się nie wydarzyła.

Źródła:

FCI Standard Nr 255 — Akita Inu. fci.be (zaakceptowany definitywnie 3/13/1964, standard bieżący: 3/13/2001)
AKC Expert Advice: „Akita History: Hachikō & the Revival of the Devoted Japanese Breed” — akc.org (zaktualizowano 2023-09-20)
AKC Expert Advice: „Helen Keller Was a True Dog Lover” — akc.org
Parker HG i in. „Genomic analyses reveal the influence of geographic origin, migration and hybridization on modern dog breed development.” Cell Reports, 2017 Apr 25;19(4):697-708. DOI: 10.1016/j.celrep.2017.03.079. PMID: 28445722