Dlaczego niektóre psy kochają piłkę bardziej niż jedzenie — nauka o ekstremalnej motywacji do zabawy

Znacie psy, które nie chcą puścić piłki? Które wolą siedzieć napięte przy zabawce niż zjeść? Albo takie, przy których każda sesja aportowania kończy się frustracją — pies nie potrafi odpuścić, sygnał „koniec” nie działa, wyciszenie zajmuje długie minuty? Nowe badania naukowe sugerują, że za tym zachowaniem kryje się coś więcej niż „zepsucie” — i że granica między pożądanym drive’em a problemem behawioralnym jest cieńsza, niż myślimy.

Piłka jako namiastka polowania

Zanim przejdę do wyników badań, warto zrozumieć, dlaczego zabawka w ogóle tak mocno angażuje psa. Nie chodzi wyłącznie o to, że jest przyjemna w dotyku czy ciekawie się porusza. Zabawa z zabawką pozwala psu wykonać sekwencję zachowań łowieckich: gonić, złapać, trzymać, „rozkładać na części”. Co ważne — to sekwencja niepełna, wybiórczo wzmocniona przez hodowlę: bez uśmiercania i konsumpcji, zatrzymana na etapach najbardziej angażujących psa pracującego. Piłka, myszka z piór czy sznur aktywują podobne mechanizmy nagrody co polowanie, i dlatego są tak angażujące — szczególnie u ras, w których te elementy sekwencji były od pokoleń celowo wzmacniane. Pisałam już o tym, jak psy rozumieją samą zabawę w kontekście etologii — ten wpis o psim zaproszeniu do zabawy buduje dobry fundament do zrozumienia dzisiejszego tematu.

Playfulness — stabilna cecha osobowości

Nie każdy pies reaguje na zabawkę z jednakowym zaangażowaniem. To, jak bardzo psa pochłania zabawa, jest częścią jego osobowości. Już w 2002 roku Svartberg i Forkman (Applied Animal Behaviour Science, vol. 79, DOI: 10.1016/S0168-1591(02)00121-1) wyodrębnili pięć stabilnych cech osobowości u psów i jedną z nich była właśnie Playfulness — ogólna gotowość i chęć do zabawy. Co ważne, cecha ta wykazuje silną korelację z odwagą, śmiałością i zdolnością do nauki, co tłumaczy, dlaczego psy o wysokim drive’ie zabawkowym tak często okazują się świetnymi kandydatami do sportów i pracy: ratownictwa, agility, nosework. Psy ras pracujących i aportujących wypadały w tej cesze najwyżej ze wszystkich przebadanych grup.

Kiedy fascynacja staje się fiksacją

Ale co się dzieje, gdy ten drive jest ekstremalnie wysoki? Na to pytanie odpowiedziały nowsze badania. W 2025 roku Mazzini, Senn, Monteleone i Riemer opublikowali w Scientific Reports pracę „Addictive-like behavioural traits in pet dogs with extreme motivation for toy play” (DOI: 10.1038/s41598-025-18636-0). Przebadali 105 psów ze stwierdzoną wysoką motywacją do zabawy i oceniali je pod kątem czterech kryteriów stosowanych w badaniach nad uzależnieniami: głód/pożądanie (craving), natrętna saliencja bodźca, brak kontroli własnych reakcji i modyfikacja nastroju przez kontakt z obiektem.

Wynik? 33 z 105 psów (ok. 31%) wykazało zachowania spójne z uzależnieniowymi wzorcami. Psy te dłużej usiłowały dostać się do niedostępnej zabawki, dłużej skupiały na niej uwagę i — co uderzyło badaczy najbardziej — wybierały walkę o dostęp do zabawki ponad interakcję z opiekunem lub dostępne jedzenie. Przetestowane kwestionariuszem AB-Q (Addictive-like Behaviour Questionnaire, skonstruowanym do tego badania), wykazały statystycznie istotne wyniki w 18 z 19 pozycji.

Co oznaczają „uzależnieniowe” wzorce u psa?

Słowo „uzależnienie” budzi skojarzenia z patologią. Autorzy badania są ostrożni w interpretacjach: nie twierdzą, że psy są uzależnione w sensie klinicznym, lecz że pewne wzorce ich zachowania wobec zabawek są strukturalnie podobne do wzorców obserwowanych w uzależnieniach behawioralnych u ludzi.

W praktyce oznacza to, że:

• pies może stawiać silny opór przy próbie zakończenia zabawy i demonstrować irytację lub frustrację,
• wysoka saliencja zabawki sprawia, że inne bodźce — wołanie po imieniu, jedzenie, sygnał „siad” — przestają być skuteczne,
• aktywność może być tak absorbująca, że pies nie potrafi samodzielnie z niej wyjść.

Jako behawiorysta uważam to za ważną obserwację: nie każdy pies, który „nie chce puścić piłki”, jest po prostu uparty. Część z nich może mieć autentyczny problem z regulacją emocjonalną w kontekście zabawy.

Badania z 2026 roku — predyktory widoczne już w szczenięctwie

Głębiej w temat wchodzą Mazzini i Riemer w pracy opublikowanej w 2026 roku w Royal Society Open Science (DOI: 10.1098/rsos.252252), zatytułowanej „The high end of toy motivation in dogs: developmental predictors and relevance for sport and working dogs”. Autorzy skupiają się na kwestii, którą wielu hodowców i trenerów pracy intuicyjnie zna: ekstremalny drive do zabawki to nie losowy efekt wychowania, lecz cecha z biologicznym podłożem, której pewne sygnały są widoczne już u szczenięcia.

Badanie wskazuje, że wysoka motywacja zabawkowa koreluje z podwyższoną wrażliwością na nagrodę i impulsywnością — dwiema cechami, które w kontekście pracy i sportu są atutem, a w kontekście codziennego życia mogą być wyzwaniem. Autorzy wprost stawiają pytanie rzadko formułowane w literaturze naukowej: kiedy pożądany w sporcie „drive” przekracza granicę, za którą pojawia się problem z dobrostanem? Bo to nie jest pytanie trywialne. Ktoś, kto wybiera szczenię do pracy ratowniczej, celowo szuka psów z wysokim drive’em. Jednocześnie te same psy, jak zaznaczają badacze, często okazują się nieodpowiednie jako zwykłe psy rodzinne — właśnie z powodu trudności z regulacją własnego pobudzenia.

Które psy są najbardziej predysponowane?

Na podstawie obu badań i przytaczanej literatury można wskazać kilka grup, w których ekstremalna motywacja zabawkowa pojawia się najczęściej:

• Psy ras pracujących i aportujących — border collie, owczarki, labradory, golden retrievery, belgijskie owczarki malinois. Wielopokoleniowa selekcja na wysoki drive jest tu celową strategią hodowlaną.
• Psy przeznaczone do sportu i pracy — w tej populacji wysoki drive jest kryterium selekcyjnym, co naturalnie kumuluje tę cechę.
• Psy z rodzinnym predysponowaniem — badanie z 2026 roku wskazuje na predyktory widoczne we wczesnym szczenięctwie, co sugeruje silną komponentę dziedziczną.

Warto dodać, że płeć, wiek i metody szkolenia nie eliminują tej cechy. Środowisko i systematyczna praca mogą wspierać psa w regulacji pobudzenia, ale bazowy poziom motywacji zabawkowej pozostaje stosunkowo stały przez całe życie.

Co z tego wynika dla opiekuna?

Kilka obserwacji, które uważam za praktycznie ważne.

Zabawa powinna mieć strukturę i wyraźny koniec. Pies, który nie rozumie, że sesja się skończyła, będzie wymuszał jej kontynuację. Sygnał „koniec zabawy” — powtarzany konsekwentnie — uczy psa, że po pobudzeniu następuje powrót do spokoju. To nie tylko kwestia wygody właściciela, lecz dosłownie trening regulacji emocjonalnej.

Różnorodność aktywności chroni przed narastaniem fiksacji. Psy z wysoką motywacją zabawkową korzystają na kontakcie z różnymi typami stymulacji. Aktywności węchowe, szukanie jedzenia ukrytego w terenie, spacery z możliwością eksploracji angażują mózg inaczej niż gonienie za piłką. O tym pisałam szerzej przy okazji tematu wzbogacenia środowiskowego — nosework, puzzle feedery i inne aktywności mentalne warto mieć w repertuarze każdego opiekuna, a nie tylko tych, których psy mają problemy.

Sygnały, na które warto zwrócić uwagę. Silna frustracja po zabraniu zabawki, wyraźna preferencja zabawki nad kontakt z człowiekiem w codziennych warunkach, trudności z wyciszeniem po zabawie — to okoliczności, w których warto skonsultować się z behawiorystą. Nie każde takie zachowanie jest problemem klinicznym, ale ocena, czy pies panuje nad własnym pobudzeniem, jest ważna dla jego dobrostanu.

Podsumowanie

Badania z 2025 i 2026 roku pokazują, że motywacja do zabawy u psów to nie prosta zmienna „chce bardziej lub mniej”. To złożona cecha z biologicznym podłożem, która na jednym krańcu skali czyni z psa idealnego partnera do pracy, na drugim — może być źródłem frustracji i obniżonego dobrostanu. Najbardziej wartościowym wnioskiem jest właśnie to rozróżnienie: nie każdy pies z wysokim drive’em ma problem. Ale żaden z nich nie powinien być pozostawiony z nieskończoną sesją aportowania bez struktury i możliwości wyciszenia. Psy — podobnie jak my — potrzebują umieć skończyć.