Bobi i Bluey — historia najstarszego psa świata i co nauka mówi o długowieczności psów

W lutym 2024 roku Guinness World Records ogłosił coś, co zaskoczyło miłośników psów na całym świecie: rekord na najstarszego psa w historii — tytuł, który przez rok należał do Bobiego z Portugalii — został cofnięty z powodu braku wystarczających dowodów. Na tron wróciła Bluey z Australii, która przeżyła 29 lat i 5 miesięcy, i której dokumentacja okazała się solidniejsza niż jakakolwiek inna w tej dziedzinie.

Ta historia to nie tylko anegdota o psich rekordach. To też lekcja o tym, czym naprawdę jest psie starzenie, jak trudno je zmierzyć i co naukowcy próbują ustalić na temat granic psiego życia.

Bobi: pies, który podbił świat na rok

1 lutego 2023 roku Guinness World Records ogłosił, że Bobi — samiec rasy Rafeiro do Alentejo z małej wioski Conqueiros w Portugalii — jest najstarszym psem wszech czasów. Miał wówczas 30 lat i 266 dni.

Rasa Bobiego, Rafeiro do Alentejo, to duży pies pasterski. Przeciętna długość życia: 12–14 lat. Bobi żył ponad dwa razy dłużej. Jego właściciel od dzieciństwa, Leonel Costa, tłumaczył fenomen niesezonowanym jedzeniem dla ludzi, swobodą biegania po polach i spokojnym wiejskim życiem.

W maju 2023 roku Bobi świętował 31. urodziny — zjechało na nie ponad sto osób z różnych krajów. W październiku 2023 roku pies zdechł. Rekord pozostał.

Ale już w listopadzie 2023 roku zaczęły pojawiać się pierwsze znaki zapytania. Weterynarze i eksperci zwracali uwagę na rozbieżności w dokumentacji. W lutym 2024 roku Guinness po kilkumiesięcznym dochodzeniu cofnął oba tytuły Bobiego — zarówno najstarszego żyjącego psa, jak i najstarszego psa w historii.

Dlaczego Guinness cofnął rekord?

Sednem problemu była weryfikacja daty urodzenia. Bobi posiadał chip, ale — jak wyjaśnił Mark McKinley, dyrektor ds. rekordów w GWR — baza danych SIAC (portugalski rejestr zwierząt) przy czipowaniu psa urodzonego przed 2008 rokiem nie wymagała dokumentu potwierdzającego wiek. Wiek wpisywała osoba zgłaszająca, bez weryfikacji niezależnej. Oznaczało to, że wiek Bobiego w bazie danych opierał się de facto na deklaracji właściciela.

⚠️ Uwaga: GWR oświadczył po dochodzeniu: „nie dysponuje już dowodami, które pozwoliłyby mu poprzeć roszczenie Bobiego” i ogłosił, że przyszłe rekordy długowieczności będą wymagały „dokumentów z każdego roku życia zwierzęcia” oraz niezależnych oświadczeń weterynarzy i świadków.

Danny Chambers, weterynarz i członek Rady Królewskiego Kolegium Chirurgów Weterynaryjnych (RCVS), wypowiedział się jasno: „Nie znam ani jednego kolegi po fachu, który wierzy, że Bobi miał naprawdę 31 lat.”

Pojawiły się też inne wątpliwości — m.in. zmiana koloru łap psa między zdjęciami z młodości a starości. Tego rodzaju zmiany barwy sierści mogą towarzyszyć starzeniu się psa, ale wzbudziły dodatkowe pytania.

GWR podkreślił, że nie stwierdził celowego fałszerstwa — uznał jedynie, że dostępny materiał dowodowy jest niewystarczający do potwierdzenia tak wyjątkowego twierdzenia.

Bluey wraca na tron

22 lutego 2024 roku rekord powrócił do Bluey — australijskiej pasterki bydła (Australian Cattle Dog), która urodziła się 7 czerwca 1910 roku w Rochester w Wiktorii i zdechła 14 listopada 1939 roku. Przeżyła 29 lat i 5 miesięcy.

Bluey należała do Lesa Halla (pies był w rodzinie od szczeniaka, którego nabył jego ojciec William Hall). Przez niemal 20 lat pracowała jako pies pasterski — pędziła bydło i owce. Jej rekord był uznawany przez Guinness przez ponad pół wieku — do momentu, gdy Bobi krótko go odebrał.

📌 Zapamiętaj: Australian Cattle Dog to rasa, której psy żyją typowo kilkanaście lat. Bluey przeżyła niemal 30 — ponad dwukrotnie więcej niż wynosi norma dla jej gatunku.

Ile lat naprawdę żyją psy?

Roczne tablice życia dla psów w Wielkiej Brytanii, opracowane w 2022 roku przez zespół Royal Veterinary College z danych VetCompass (Teng i in., Scientific Reports, PMID: 35484374), obejmowały ponad 30 tysięcy psów, które zdechły między 2016 a 2020 rokiem. Średnia długość życia w chwili urodzenia wyniosła 11,23 roku.

Wyniki różniły się jednak drastycznie między rasami:

Jack Russell Terrier: 12,72 roku (najdłużej spośród popularnych ras)
Yorkshire Terrier: 12,54 roku
Border Collie: 12,10 roku
Buldog francuski: 4,53 roku (najkrócej)

Suczki żyły dłużej niż samce (11,41 vs 11,07 roku). Psy kastrowane miały istotnie wyższą oczekiwaną długość życia niż niekastrowane.

Więcej o tym, dlaczego małe psy żyją dłużej niż duże, pisałam w oddzielnym tekście — nauka o paradoksie rozmiaru wyjaśnia to zaskakujące zjawisko przez pryzmat biologii i ewolucji.

Co decyduje o długości psiego życia?

Nauka nie zna jeszcze pełnej odpowiedzi, ale kilka czynników wyróżnia się konsekwentnie w badaniach:

Wielkość psa — mniejsze rasy żyją dłużej. To zjawisko odwrotne niż u ssaków w ogóle (słoń żyje dłużej niż mysz), a jego mechanizm jest przedmiotem aktywnych badań.
Kastracja — wpływa na poziomy hormonów płciowych i ryzyko chorób nowotworowych narządów rozrodczych.
Środowisko i styl życia — aktywność fizyczna, dieta, stres, dostęp do opieki weterynaryjnej.
Genetyka rasy — rasy o wąskiej puli genetycznej (hodowane selektywnie pod wygląd) niosą większe ryzyko dziedzicznych chorób.
Płeć — suczki konsekwentnie wyprzedzają samce w danych populacyjnych.

Żaden z tych czynników nie tłumaczy jednak, dlaczego jedne psy konkretnej rasy żyją 10 lat, a inne — tej samej rasy i podobnych warunków — 16. Odpowiedź może tkwić w indywidualnej biologii i genetyce każdego zwierzęcia.

Nauka szuka recepty — Dog Aging Project

Największe dotychczasowe badanie starzenia się psów to Dog Aging Project — otwarte badanie naukowe, w którym uczestniczy ponad 30 000 psów ze Stanów Zjednoczonych. Projekt opisany w 2022 roku w Nature (Creevy i in., PMID: 35110758, DOI: 10.1038/s41586-021-04282-9) angażuje Matta Kaeberlein, Daniela Promislowa i Katę Creevy z University of Washington.

Psy są w nim traktowane jako model starzenia się ssaków — żyją 7–10 razy krócej niż ludzie, ale podzielają z nami środowisko, styl życia i zaawansowaną opiekę medyczną. Badacze zbierają dane genomiczne, metabolomiczne i behawioralne, żeby odpowiedzieć na pytanie: co pozwala jednym psom żyć dłużej i zdrowiej?

Wśród planowanych analiz jest „badanie super-stulatków” — porównanie DNA psów wyjątkowo długowiecznych z psami o średniej długości życia swojej rasy. Jeśli nauka znajdzie tam pewne wzorce, może to oświetlić mechanizmy starzenia wykraczające daleko poza psi świat.

Pisałam już o tym projekcie w tekście o biomarkerach starzenia u psów i ludzi — psy i ludzie dzielą zaskakująco podobne zmiany molekularne z wiekiem.

Podsumowanie

Bobi, uważany przez rok za najstarszego psa świata (31 lat), utracił tytuł w lutym 2024 roku — GWR nie mógł zweryfikować jego wieku, bo dokumentacja opierała się na deklaracji właściciela, a nie niezależnych dowodach.
Rekord powrócił do Bluey — australijskiej pasterki bydła, która przeżyła 29 lat i 5 miesięcy. Jej dokumentacja z lat 1910–1939 przetrwała i okazała się wystarczająca.
Średni pies w Wielkiej Brytanii żyje 11,23 roku. Jack Russell Terriery i Yorkshire Terriery wypadają najlepiej; buldogi francuskie — najgorzej.
Długowieczność zależy od wielkości, rasy, genetyki, płci, kastracji i stylu życia — ale żaden czynnik nie wyjaśnia wszystkiego.
Dog Aging Project bada ponad 30 000 psów, szukając molekularnych kluczy do długiego i zdrowego życia.

Historia Bobiego pokazuje coś ważnego: nadzwyczajne twierdzenia wymagają nadzwyczajnych dowodów. Fakt, że jakiś rekord przez rok „istniał”, nie oznacza, że był prawdziwy. Guinness wyciągnął wnioski i zaostrzył procedury — co jest dobrym znakiem dla wiarygodności przyszłych rekordów. A Bluey, która przez blisko dwa dekady pędziła bydło po australijskiej wsi, zasługuje na swój tytuł.