Sierpniówki u psa — pomarańczowe roztocza, świąd i nieoczekiwane powikłania

Wróciłeś ze spaceru po łące, pies drapie się intensywnie, a między opuszkami palców widać skupiska drobnych, pomarańczowych plamek, które zdają się nie poruszać. To nie zanieczyszczenia z ziemi. To sierpniówki — larwy roztocza Neotrombicula autumnalis. Wielu opiekunów słyszy o nich po raz pierwszy dopiero wtedy, gdy pies nie może przestać się skrobać. Wyjaśniam, czym są, jak je rozpoznać, dlaczego świąd może trwać kilka dni po tym, jak larwy już znikną, i — co najważniejsze — kiedy pozornie zwykłe podrażnienie skóry jest sygnałem do natychmiastowej wizyty u weterynarza.

Czym są sierpniówki?

Neotrombicula autumnalis to europejski gatunek roztocza z rodziny Trombiculidae. Polska nazwa wzięła się od miesiąca, w którym larwy są najaktywniejsze — od końca lipca, przez sierpień i wrzesień, aż do połowy października. Dorosłe osobniki i nimfy są wolno żyjącymi drapieżnikami glebowymi i dla psów całkowicie nieszkodliwe. Pasożytuje wyłącznie stadium larwalne.

Larwy mają jaskrawą, pomarańczowo-czerwoną barwę i owalny kształt — stąd ta charakterystyczna wskazówka diagnostyczna: skupiska nieruchomych, pomarańczowych punkcików na skórze psa po powrocie z terenu zielonego. Larwy nie drążą skóry ani nie wchodzą w głąb tkanek. Przyklejają się do jej powierzchni i wstrzykują ślinę zawierającą enzymy trawiące komórki naskórka. To właśnie ta wydzielina wywołuje silną reakcję immunologiczną, która odpowiada za świąd. Co ważne: pruryt może utrzymywać się jeszcze przez kilka dni po tym, jak larwy już opuściły psa (Merck Veterinary Manual) — dlatego mycie psa „na wszelki wypadek” nie kończy od razu dyskomfortu zwierzęcia.

Gdzie i kiedy czai się ryzyko?

Larwy czekają na żywicieli, wspinając się na źdźbła trawy i liście roślin niskopiennych na wysokości przechodzących zwierząt. Grożą przede wszystkim:

• na łąkach, miedzach polnych i leśnych polanach,
• na nadmorskich wydmach i terenach piaszczystych,
• na obrzeżach parków miejskich i terenów zielonych.

Szczyt sezonu w Polsce przypada na przełom września i października. Jak tylko noce stają się chłodniejsze, aktywność larw stopniowo zanika. Psy, które regularnie chodzą jesienią po terenach trawiastych, są w grupie podwyższonego ryzyka.

Jak rozpoznać trombidiozę?

Co widzisz na psie:

• skupiska drobnych, pomarańczowo-czerwonych, owalnych plamek, które nie poruszają się przy dotknięciu
• typowe miejsca: między opuszkami palców i wokół pazurów, podbrzusze, pachy, okolice uszu, okolica pyska

Objawy kliniczne (na podstawie Merck Veterinary Manual):

• intensywny świąd — pies drapie się, gryzie łapy, trze się o podłoże i meble
• zaczerwienienie skóry i grudki w miejscach larw
• wypadanie sierści i strupy jako efekt samouszkodzeń
• możliwe wtórne zakażenia bakteryjne w ranach po drapaniu

Diagnozę potwierdza weterynarz, pobierając powierzchowną zeskrobinę ze skóry. Pod mikroskopem widoczne są charakterystyczne sześcionogie larwy (larwy roztoczy mają sześć nóg, podobnie jak owady; dorosłe osobniki — osiem). Jeśli w wywiadzie jest jesienne wyjście na łąkę lub wydmę i pomarańczowe plamki między palcami, weterynarz zazwyczaj stawia diagnozę już na podstawie obrazu klinicznego.

Trombidioza często bywa mylona z sarkoptozą — obie wywołują silny świąd i zmiany skórne. Kluczowa różnica to sezonowość (sierpniówki tylko późne lato i jesień), charakterystyczny pomarańczowy kolor i lokalizacja zmian na łapach i brzuchu, a nie głównie na uszach i łokciach jak przy świerzbie.

Kiedy do weterynarza natychmiast — objawy neurologiczne

To najważniejsza część tego artykułu.

Masywna inwazja sierpniówek może wywołać ostre objawy neurologiczne — ataksję, niedowład, niemożność chodzenia.

W sierpniu 2024 roku lekarze weterynarii z Holandii opisali grupę czterech psów, które w ciągu kilku godzin od spaceru po nadmorskich wydmach (prowincja Noord-Holland) rozwinęły nagłe objawy neurologiczne: ataksję, zaburzenia propriocepcji, uogólniony niedowład, gorączkę, wymioty i przyspieszone oddychanie. Na łapach i brzuchu wszystkich psów znajdowały się skupiska pomarańczowo-czerwonych larw N. autumnalis. Dwa psy, które nie mogły chodzić, wyzdrowiały w ciągu 12 godzin od leczenia kortykosteroidami i preparatami przeciwpasożytniczymi. Jeden pies zdrowił wolniej. Jeden musiał zostać uśpiony. Co ciekawe, u jednego z psów poprawa neurologiczna nastąpiła jeszcze przed podaniem preparatu przeciwpasożytniczego — autorzy wskazują na możliwy mechanizm immunologiczny lub alergiczny, a nie bezpośrednie działanie toksyczne larw (Santifort KM, Reijmerink HA, Emerging Infectious Diseases, 2025).

Jako behawiorystka podkreślam: pies, który wraca ze spaceru po terenie trawiastym w sezonie sierpień–październik i nagle zaczyna się chwiać, tracić koordynację lub nie może wstać, wymaga natychmiastowej wizyty u weterynarza — nie „jutro rano”, nie „poczekajmy do rana”. Sierpniówki powinny znaleźć się w różnicowaniu razem z innymi zagrożeniami tej pory roku, takimi jak babeszjoza czy anaplazmoza przenoszone przez kleszcze.

Jedź natychmiast, gdy po jesiennym spacerze po łące lub wydmach pies:

• nie może stanąć pewnie na łapach lub chodzi jak pijany,
• ma silny świąd łap z towarzyszącą gorączką i wymiotami,
• wykazuje nagłe zaburzenia koordynacji ruchowej lub paraliż.

Leczenie

Dobrą wiadomością jest to, że trombidioza zwykle dobrze reaguje na leczenie. Badanie z udziałem 15 psów naturalnie zarażonych Neotrombicula autumnalis wykazało, że miejscowe zastosowanie kombinacji permetryny i pyriproksyfenu okazało się skuteczne u 14 z 15 psów w ciągu 1–3 tygodni — cztery psy wymagały dwóch aplikacji (Smal i wsp., Journal of Small Animal Practice, 2004).

W praktyce weterynaryjnej stosuje się:

• preparaty z permetryną lub fipronilem w formie spray’u lub spot-on (na łapy i brzuch)
• szampony wspomagające przy wtórnych zmianach skórnych
• leki przeciwzapalne lub kortykosteroidy przy silnej reakcji immunologicznej
• antybiotyki, gdy doszło do wtórnego zakażenia bakteryjnego ran po drapaniu (Merck Veterinary Manual)

W przypadkach z objawami neurologicznymi, jak w opisie holenderskim, stosuje się kortykosteroidy, delikatne mycie łap środkiem odtłuszczającym oraz preparaty przeciwpasożytnicze.

Ważna uwaga: Pyretroidy, w tym permetryna, są bezwzględnie zakazane u kotów — nawet śladowe ilości mogą wywołać śmiertelne zatrucie. Jeśli w domu mieszka kot, omów dobór preparatu z weterynarzem przed zastosowaniem jakiegokolwiek środka na psa.

Konkretny produkt i dawkę zawsze uzgodnij z weterynarzem.

Jak zapobiegać?

Nie da się wyeliminować ryzyka całkowicie — larwy żyją w przyrodzie i nie można „wysterylizować” łąki. Można jednak ograniczyć ekspozycję:

• Sprawdzaj łapy i brzuch po każdym spacerze po łące, lesie lub plaży w sezonie sierpień–październik. Wczesne mechaniczne usunięcie larw (woda z mydłem) zmniejsza nasilenie inwazji i reakcji immunologicznej.
• Unikaj miejsc znanych z występowania sierpniówek w godzinach porannych i wieczornych, gdy wilgotność jest najwyższa, a aktywność larw największa.
• Porozmawiaj z weterynarzem o profilaktyce — niektóre preparaty stosowane regularnie przez cały sezon mogą zmniejszać ryzyko inwazji.

Podsumowanie

• Sierpniówki (Neotrombicula autumnalis) to larwy sezonowego roztocza aktywne od późnego lata do połowy jesieni.
• Pasożytują wyłącznie larwy — dorosłe osobniki są nieszkodliwe.
• Drobne, pomarańczowo-czerwone, nieruchome skupiska między palcami to typowy obraz zarażenia; świąd może trwać kilka dni po odpadnięciu larw.
• Najczęstszy scenariusz to świąd i zmiany skórne — reagujące dobrze na leczenie.
• Masywna inwazja może wywołać ostre objawy neurologiczne — szybka diagnoza i leczenie mają wtedy decydujące znaczenie.
• Pyretroidy są bezwzględnie zakazane u kotów.

Jako behawiorystka wiem, jak silny świąd zmienia zachowanie i nastrój psa. Pies ciągłe się drapiący to pies niespokojny, przemęczony i sfrustrowany. Jeśli po jesiennym spacerze widzisz pomarańczowe plamki na łapach — nie czekaj. Weterynarz szybko postawi diagnozę i dobierze właściwe leczenie.

Źródła:

• Merck/MSD Veterinary Manual: Trombiculosis in dogs
• Smal D, Jasmin P, Mercier P. Treatment of Neotrombicula autumnalis dermatitis in dogs using two topical permethrin-pyriproxyfen combinations. J Small Anim Pract. 2004 Feb;45(2):98-103. PMID: 14984153
• Santifort KM, Reijmerink HA. Trombiculiasis in 4 Dogs with Neurologic Signs, the Netherlands, 2024. Emerg Infect Dis. 2025 Dec;31(12):2328-2329. PMID: 41490732