Czy twój pies jest leworęczny? Nauka o preferencji łapy

Obserwując psa wyciągającego smakołyk spod sofy, rzadko zastanawiamy się, której łapy używa. A warto — bo nauka od lat dokumentuje, że psy, podobnie jak ludzie, mają swoje preferencje ruchowe. I nie jest to kwestia nawyku ani treningu, lecz odzwierciedlenie asymetrii półkul mózgowych.

Co to jest preferencja łapy i skąd się bierze?

U ludzi praworęczność lub leworęczność wynika z dominacji jednej półkuli mózgowej nad drugą. Lewa półkula kontroluje ruchy prawej strony ciała i odwrotnie. Okazuje się, że analogiczna asymetria istnieje u psów — i można ją mierzyć.

Pierwsze systematyczne badanie tej kwestii przeprowadziła Deborah L. Wells w 2003 roku. Zbadała 53 psy na trzech różnych zadaniach: podnoszeniu łapy, sięganiu po pokarm i zdejmowaniu czegoś z pyska. Wyniki jednoznacznie potwierdziły, że psy konsekwentnie preferują tę samą łapę przy podobnych zadaniach. Co więcej, okazało się, że preferencja jest powiązana z płcią zwierzęcia — samice wykazywały tendencję do używania prawej łapy, samce lewej, na poziomie populacyjnym (Behavioural Processes, 2003, DOI 10.1016/S0376-6357(02)00161-4).

Wzorzec ten — samice prawostronnie, samce lewostronnie — był replikowany w późniejszych badaniach, choć nie zawsze z jednakową siłą. Ważne, że dotyczy trendu grupowego, a nie reguły dla każdego psa z osobna.

📌 Zapamiętaj: Mniej więcej 1/3 psów wykazuje preferencję prawostronną, 1/3 lewostronną, a 1/3 jest ambilateralna — bez wyraźnej dominacji żadnej łapy.

Jak mierzy się “ręczność” psa?

Trzy metody dominują w literaturze naukowej:

Test z zabawką wypełnioną karmą (Kong test) — pies otrzymuje gumową zabawkę z jedzeniem w środku. Obserwuje się, którą łapą przytrzymuje zabawkę podczas wyjadania. Procedura wymaga 50–100 powtórzeń, by wyliczyć indeks lateralizacji. To metoda zwalidowana przez Batt, Thomsona i McGreeviego w 2007 roku (Journal of Veterinary Behavior, DOI 10.1016/j.jveb.2007.01.002).

Test sięgania — smakołyk trafia pod mebel tak, że pies musi użyć łapy (pysk się nie mieści). Rejestruje się, która łapa sięga jako pierwsza, przez kilkadziesiąt prób.

Test pierwszego kroku — obserwacja, którą łapą pies inicjuje ruch przy zeskoku ze stopnia lub starcie do biegu.

Każda metoda daje nieco inne wyniki, bo — jak wykazują nowsze badania — preferencja może być specyficzna dla zadania. Pies prawostronny w teście sięgania nie musi równie konsekwentnie używać prawej łapy przy zeskakiwaniu ze schodka (Wells i wsp., Behavioural Processes, 2018, DOI 10.1016/j.beproc.2018.01.012; Simon i wsp., Animals, 2022, DOI 10.3390/ani12091153).

Ambilateralność a reaktywność na dźwięki

Spośród wszystkich wyników badań w tej dziedzinie to właśnie ten najbardziej przykuwa moją uwagę jako behawiorystki. W 2006 roku Nicola Branson i Lesley Rogers zbadały 48 psów pod kątem siły preferencji łapy oraz reakcji na nagrania burz i fajerwerków. Rezultat był zaskakujący: psy ambilateralne — bez wyraźnej dominacji żadnej łapy — wykazywały istotnie silniejszą reaktywność na hałas niż psy z wyraźną preferencją, niezależnie od jej kierunku (Journal of Comparative Psychology, 2006, DOI 10.1037/0735-7036.120.3.176).

Podobny wzorzec znany jest z badań nad innymi gatunkami, włącznie z ludźmi: słabsza lateralizacja mózgu koreluje niekiedy z większą podatnością na lęk.

Nie oznacza to, że każdy ambilateralny pies będzie miał fobię dźwiękową — to tylko statystyczna tendencja. Ale jeśli twój pies wyraźnie nie preferuje żadnej łapy, warto być bardziej uważnym w sylwestrową noc i podczas burz, i obserwować jego reakcje wcześniej niż po fakcie.

💡 Podpowiedź: Zbadanie preferencji łapy zajmuje kilka wieczorów obserwacji. Warto to zrobić po prostu z ciekawości — a przy okazji możesz nauczyć się, na co zwracać uwagę w mowie ciała psa podczas głośnych wydarzeń. O tym, jak psie uszy i mózg reagują na dźwięki, pisałam szerzej w artykule o psim słuchu.

Preferencja łapy a praca zawodowa psa

Badanie z 2012 roku na 114 psach szkolonych na psy przewodniki pokazało, że wynik testu preferencji łapy jest statystycznie istotnym predyktorem zdania egzaminu końcowego (p=0,043). Psy z wyraźną lateralizacją — niezależnie od jej kierunku — radziły sobie lepiej (Tomkins, Thomson, McGreevy; Veterinary Journal, DOI 10.1016/j.tvjl.2011.09.010).

Autorzy sugerowali, że spójna asymetria mózgu może sprzyjać skupieniu i przewidywalności zachowania — cechom kluczowym w pracy psów służbowych i przewodników.

Ręczność właściciela a ręczność psa

Jeden z najnowszych wyników pochodzi z 2023 roku. Kimberley Charlton i Elisa Frasnelli sprawdziły, czy ręczność opiekuna ma cokolwiek wspólnego z preferencją łapy psa. Okazało się, że tak: leworęczni właściciele częściej mieli psy lewostronnie zlateralizowane, praworęczni — prawostronnie (Animal Cognition, 2023, DOI 10.1007/s10071-022-01673-x).

Mechanizm nie jest do końca jasny. Autorki sugerują, że codzienne nawyki — sposób podawania przysmaku, kierunek nagradzania, gest “daj łapę” — mogą stopniowo kształtować preferencje ruchowe psa. To interesujące, bo pokazuje, że lateralizacja nie jest wyłącznie biologicznie dana.

Jak sprawdzić preferencję łapy swojego psa

Prosty test domowy oparty na metodzie opisanej w literaturze naukowej (tzw. test Konga):

Napełnij gumową zabawkę z kieszonką na karmę pastą, mokrą karmą lub miękkim przysmakiem (zabawki tego rodzaju są dostępne w sklepach zoologicznych).
Postaw ją przed psem na twardej podłodze.
Obserwuj, którą łapą pies przytrzymuje zabawkę podczas wyjadania — NIE którą łapą drapie.
Powtarzaj przez 10–15 sesji i zliczaj: lewa / prawa / żadna.

Pies z wyraźną preferencją jednej łapy użyje jej w ≥70% prób. Jeśli wyniki są mniej więcej po połowie — twój pies jest prawdopodobnie ambilateralny.

Podsumowanie

Psy mają indywidualne preferencje łapy — to potwierdzone wieloma niezależnymi badaniami.
Samice wykazują tendencję do preferowania prawej łapy, samce lewej — na poziomie populacyjnym, nie u każdego osobnika.
Około 1/3 psów jest ambilateralna, bez wyraźnej dominacji żadnej strony.
Psy ambilateralne mogą silniej reagować na głośne dźwięki, co potwierdza badanie Branson & Rogers z 2006 roku.
Wyraźna lateralizacja koreluje z lepszymi wynikami w szkoleniu psów przewodników.
Twoja własna ręczność może, poprzez codzienne interakcje, kształtować preferencję łapy psa.
Test z wypełnioną smakołykami zabawką pozwala to sprawdzić samodzielnie w domu.

Nauka o psim mózgu potrafi zmienić to, na co zwracamy uwagę w codziennych ruchach naszych psów. Warto spróbować — wyniki bywają zaskakujące.