Porzucenie psa lub kota przed wakacjami to przestępstwo — co mówi prawo

Lato i sezon urlopowy to czas, gdy organizacje opieki nad zwierzętami i schroniska obserwują wyraźny wzrost liczby porzuconych psów i kotów. Pojawia się więc pytanie: co grozi za porzucenie zwierzęcia? Odpowiedź jest jednoznaczna — i zaskakuje wiele osób: polskie prawo kwalifikuje porzucenie psa lub kota jako znęcanie się nad zwierzęciem. To nie wykroczenie, lecz przestępstwo.

Porzucenie = znęcanie — wprost z ustawy

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580) w art. 6 ust. 1a zabrania znęcania się nad zwierzętami. Ust. 2 tego samego artykułu definiuje znęcanie jako „zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień” i podaje konkretne przykłady. Punkt 11 brzmi dosłownie:

porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje.

Dwa elementy są ważne. Po pierwsze, nie ma tu znaczenia, czy jesteś formalnym właścicielem czy „tylko” opiekunem na czas wakacji — karalności podlega każda osoba, pod której opieką zwierzę pozostaje. Po drugie, obejmuje to psy i koty wymienione z nazwy, ale przepis dotyczy wszystkich zwierząt domowych.

Do znęcania zalicza się też pozostawienie zwierzęcia bez pokarmu lub wody przez czas wykraczający poza jego minimalne potrzeby (pkt 19) oraz utrzymywanie w stanie rażącego zaniedbania (pkt 10). Zostawienie psa bez opieki na kilka dni, bez jedzenia, wody i schronienia — mieści się jednocześnie w kilku punktach.

Co grozi za porzucenie

Art. 35 ust. 1a u.o.z. mówi: ten, kto znęca się nad zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. To ta sama kara co za zabicie zwierzęcia z naruszeniem przepisów — ustawodawca celowo zrównał te sankcje.

Obok kary pozbawienia wolności sąd wydaje jeszcze kilka orzeczeń:

Przepadek zwierzęcia — jeśli sprawca jest właścicielem psa, sąd orzeka jego przepadek. To nie kwestia uznania sądu — art. 35 ust. 3 u.o.z. używa słowa „orzeka”, nie „może orzec”. Porzucony pies przepada na rzecz schroniska lub innej organizacji.

Nawiązka — art. 35 ust. 5 stanowi, że przy każdym wyroku skazującym za znęcanie sąd orzeka (obligatoryjnie) nawiązkę w wysokości od 1 000 do 100 000 zł na cel związany z ochroną zwierząt. Kwota zależy od uznania sądu i okoliczności sprawy.

Zakaz posiadania zwierząt — sąd może orzec zakaz na okres od roku do 15 lat (art. 35 ust. 3a, ust. 4b). Przy kwalifikowanej formie znęcania „ze szczególnym okrucieństwem” (ust. 2) zakaz jest obligatoryjny, a kara wzrasta do od 3 miesięcy do 5 lat.

📌 Zapamiętaj: Trzy obowiązki opiekuna, które wynikają wprost z art. 9 ust. 1 u.o.z.: zapewnić pomieszczenie chroniące przed zimnem, upałami i opadami, odpowiednią karmę i stały dostęp do wody. Nie ma tu mowy o „na chwilę” czy „na kilka dni”.

Co dzieje się ze zwierzęciem po zgłoszeniu

Art. 7 u.o.z. przewiduje dwa tryby odebrania zwierzęcia.

W trybie standardowym (ust. 1) wójt (burmistrz/prezydent miasta) wydaje decyzję na podstawie informacji od policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub organizacji ochrony zwierząt. Decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.

W trybie pilnym (ust. 3) — gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia zagraża jego życiu lub zdrowiu — policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji ochrony zwierząt odbierają zwierzę natychmiast, bez wcześniejszej decyzji urzędu. Wójta zawiadamiają następczo.

W praktyce porzucony pies, który jest w złym stanie lub bez opieki, często kwalifikuje się do trybu pilnego. Zadzwonienie na policję uruchamia działanie szybciej, niż mogłoby się wydawać. Jeśli pies trafił już do schroniska po znalezieniu, procedura odzyskania go bywa możliwa — ale wymaga działania i dokumentacji. Pisałam o tym szerzej w artykule Pies uciekł i trafił do schroniska — jak go szybko odzyskać.

Co zrobić, jeśli znajdziesz porzuconego psa lub kota

Wielu ludzi, znajdując zwierzę błąkające się na ulicy, zastanawia się, czy zabrać je do domu. Choć motywacje są dobre, nie jest to właściwe rozwiązanie — szczególnie jeśli jesteś tymczasowo poza miejscem zamieszkania.

Co zrobić:

Zadzwoń na policję (997) lub straż miejską/gminną — mają obowiązek podjąć interwencję.
Skontaktuj się z lokalnym schroniskiem — mogą odebrać zwierzę lub wskazać co zrobić.
Sfotografuj miejsce i warunki — dokumentacja przyda się przy ewentualnym postępowaniu.
Nie wywozi zwierzęcia poza teren gminy bez porozumienia ze schroniskiem — utrudnia to identyfikację właściciela i kontakt z lokalną administracją.

Porzucone zwierzę z mikroczipem można zidentyfikować — kolejny powód, dla którego czipowanie psów ma sens.

Wakacje ze zwierzęciem — co zamiast porzucenia

Jako behawiorystka wielokrotnie pracowałam z psami, które trafiły do właścicielki lub właściciela po traumatycznym doświadczeniu opuszczenia. Czas adaptacji po takim zdarzeniu jest znacznie dłuższy niż się wydaje — i odciska się na zachowaniu zwierzęcia przez wiele miesięcy.

Dlatego, jeśli wakacje stają się problemem, rozwiązaniem jest planowanie, nie porzucenie:

Pet sitter w domu — pies zostaje w znajomym środowisku, opiekun przychodzi kilka razy dziennie lub zostaje na noc. Nieporównywalnie mniej stresujące niż nieznane miejsce.

Znajomi lub rodzina — najlepsza opcja, jeśli pies zna te osoby. Warto zadbać wcześniej o kilka wspólnych spacerów, żeby adaptacja przebiegła spokojnie.

Pensjonat dla zwierząt (boarding) — sprawdź opinie, zapytaj, czy możesz zostawić psa na kilka godzin przed rezerwacją. Dobre miejsca na to zgadzają się.

Wyjazd razem — coraz więcej pensjonatów, campingów i hoteli akceptuje zwierzęta. Warto sprawdzić ofertę z wyprzedzeniem.

💡 Podpowiedź: Jeśli co roku masz problem z tym, co zrobić z psem w sezonie urlopowym — to sygnał, żeby pomyśleć o tym przed wyjazdem, a nie w jego dniu. Rozmowa z behawiorystą może pomóc przygotować psa do pobytu w pensjonacie lub u nowej osoby.

Kilka słów o prawie, które i tak działa

Warto wiedzieć, że przepisy Art. 35 u.o.z. dotyczą nie tylko dramatycznych przypadków. Zostawienie psa samego w mieszkaniu na tydzień bez opieki, zapewnienia wody i jedzenia — to ta sama kategoria prawna, co aktywne maltretowanie. Różnica polega na formie, nie na skutku dla zwierzęcia.

O podobnym mechanizmie prawnym — jak zaniedbanie leczenia chorego psa może stanowić znęcanie — pisałam w artykule Nie leczysz chorego psa? To może być znęcanie.

Podsumowanie

Art. 6 ust. 2 pkt 11 ustawy o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580) wprost wymienia porzucanie psa lub kota jako znęcanie się nad zwierzęciem.
Kara wynosi do 3 lat pozbawienia wolności; przy szczególnym okrucieństwie — od 3 miesięcy do 5 lat.
Przy każdym wyroku skazującym sąd obligatoryjnie orzeka nawiązkę od 1 000 do 100 000 zł.
Sąd orzeka też przepadek zwierzęcia (obowiązkowo, jeśli sprawca jest właścicielem) i może orzec zakaz posiadania zwierząt do 15 lat (obligatoryjnie przy szczególnym okrucieństwie).
Zwierzę może być odebrane decyzją wójta i przekazane do schroniska — na wniosek policji, straży gminnej lub organizacji ochrony zwierząt.
Kara dotyczy każdej osoby pod opieką której zwierzę pozostaje — nie tylko formalnego właściciela.
Alternatywy istnieją: pet sitter, pensjonat, rodzina, wspólny wyjazd.

Jeśli sprawa dotyczy Cię osobiście — napisz do mnie na Facebooku PsiAdwokat.pl.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Autorka nie jest radcą prawnym ani adwokatem. W indywidualnych sprawach warto skonsultować się z prawnikiem.