Czy myśliwy może zastrzelić psa w lesie? Co mówi polskie prawo

Spotykam tę historię regularnie — w grupach opiekunów psów, podczas rozmów na szlakach, w komentarzach pod artykułami o spacerach z psem w lesie. Ktoś opowiada, że myśliwy ma prawo zastrzelić psa, który biega luzem po terenie łowieckim. Inni potwierdzają. Jeszcze inni cytują przepisy, o których sami nie są do końca przekonani.

Napisałam ten tekst, żeby raz a dobrze to wyjaśnić. Bo to nie jest kwestia opinii — to kwestia konkretnych przepisów, które wystarczy przeczytać.

Co naprawdę mówi art. 33a ustawy o ochronie zwierząt

Uprawnienia dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego wobec psów reguluje art. 33a ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 2023 poz. 1580 t.j.). Przepis wymienia dwa możliwe działania:

1. Powiadomienie właściciela psa o ciążących na nim obowiązkach,
2. Schwytanie psa i przekazanie go właścicielowi — lub, jeśli identyfikacja jest niemożliwa, oddanie do schroniska dla zwierząt. Koszty schwytania i oddania ponosi właściciel.

To tyle. Dwie opcje — powiadomić albo schwytać. Prawa do zastrzelenia psa w tym przepisie nie ma. Myśliwy nie jest uprawnionym organem ścigania bezpańskich psów z bronią w ręku — jest osobą, która może podjąć określone działania administracyjne, ale wyłącznie w granicach ustawy.

Zastrzelenie psa to przestępstwo

Gdyby myśliwy zdecydował się zastrzelić psa — bez podstawy prawnej, a zastrzelenie psa w ramach obrony koniecznej omawiam w dalszej części — popełniałby przestępstwo. Art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt stanowi, że kto zabija zwierzę z naruszeniem przepisów, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Jeżeli sprawca działał ze szczególnym okrucieństwem, kara jest wyższa: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 35 ust. 2).

Oprócz kary głównej sąd może orzec:

• zakaz posiadania zwierząt od roku do 15 lat,
• zakaz wykonywania zawodów związanych ze zwierzętami od roku do 15 lat,
• nawiązkę na cel związany z ochroną zwierząt w wysokości od 1 000 do 100 000 zł,
• przepadek narzędzia użytego do przestępstwa, czyli w praktyce broni.

Do tego dochodzi odpowiedzialność cywilna wobec właściciela psa za wyrządzoną szkodę.

Skąd bierze się ten mit?

Mam wrażenie, że część opiekunów myli obecny stan prawny z zasadami obowiązującymi kilkanaście lat temu albo z przepisami z innych krajów. Polskie przepisy dotyczące postępowania z psami na terenach łowieckich zmieniały się, a obecne brzmienie art. 33a wyraźnie ogranicza działania do powiadomienia i schwytania — bez jakiegokolwiek uprawnienia do użycia broni.

W dyskusjach pojawia się też mylenie dwóch różnych sytuacji:

Konieczna obrona — jeżeli pies atakuje człowieka i stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia, obrona może być prawnie dopuszczalna, tak jak w każdej innej sytuacji zagrożenia. Ale to nie jest żadne szczególne „prawo myśliwego do strzelania do psów” — to ogólna zasada obrony koniecznej, dostępna każdemu obywatelowi. I ocena, czy warunki obrony koniecznej były spełnione, należy wyłącznie do sądu.

Zwierzyna łowna a pies domowy — myśliwy może legalnie polować na zwierzynę łowną zgodnie z uprawnieniami i przepisami prawa łowieckiego. Pies domowy nie jest zwierzyną łowną. To dwie całkowicie różne kategorie.

Co zrobić, jeśli myśliwy zastrzelił psa

Jeśli doszło do takiej sytuacji, kroki są podobne jak przy każdym przestępstwie:

1. Zgłoszenie na Policję — zastrzelenie psa bez podstawy prawnej jest przestępstwem z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt, ściganym z oskarżenia publicznego. Można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa — Policja ma obowiązek wszcząć postępowanie.

2. Dokumentacja — zdjęcia miejsca zdarzenia, opis okoliczności, dane ewentualnych świadków. Im więcej dokumentacji zabezpieczonej od razu, tym lepiej.

3. Zawiadomienie Polskiego Związku Łowieckiego — PZŁ prowadzi własne postępowania dyscyplinarne wobec członków, którzy naruszają przepisy prawa lub zasady etyki łowieckiej. Zastrzelenie psa domowego bez podstawy prawnej jest rażącym naruszeniem obu.

4. Odszkodowanie — właściciel psa może dochodzić odszkodowania za poniesioną szkodę na drodze cywilnej. Pies jest prawnie rzeczą (choć szczególnie chronioną), a jej bezprawne zniszczenie rodzi obowiązek naprawienia szkody.

Jak chronić psa podczas spacerów w lesie

Niezależnie od tego, że myśliwy nie ma prawa zastrzelić psa, w terenie łowieckim warto zachować ostrożność — nie z powodu myśliwych, ale z powodu realnych zagrożeń, na które narażony jest pies biegający bez nadzoru. Pułapki, trucizny, padlina po zatruwaniu lisa, kolizje z pojazdami — to ryzyko, które jest niezależne od obecności myśliwych.

Zanim wyjdziesz z psem w las, warto też wiedzieć, jakie przepisy obowiązują w lasach i parkach narodowych — opisuję je szczegółowo w osobnym tekście: Pies w lesie i w parku narodowym — co wolno, za co grozi mandat.

Niezależnie od terenu, dwie rzeczy zawsze warto mieć ogarnięte:

• Mikrochip i czytelna adresówka — jeśli pies zostanie schwytany przez kogokolwiek i trafi do schroniska, mikrochip umożliwia szybką identyfikację i odbiór. Od 2026 r. ustawa o KROPiK przewiduje obowiązkową rejestrację psów w centralnym rejestrze.
• Pewna komenda przywołania — pies, który wraca na wezwanie nawet w silnym rozproszeniu, jest bezpieczniejszy w każdym terenie. Jako behawiorystka wiem, że to wymagająca, ale osiągalna umiejętność — i inwestycja, która naprawdę ratuje życie.

Mam wrażenie, że mit o myśliwym strzelającym do psów jest tak trwały, bo odwołuje się do lęku — a lęk przed zagrożeniem, które postrzegamy jako trudne do przewidzenia i niemożliwe do skontrolowania, jest wyjątkowo silny. Ale tu mamy konkretne prawo, które wyznacza granicę precyzyjnie: powiadomić albo schwytać. Każde działanie poza tym jest przestępstwem zagrożonym karą do trzech lat pozbawienia wolności. Warto to wiedzieć — i nie pozwolić, żeby strach zastępował znajomość swoich praw.