Kleszcze jesienią 2026 — sezon nie skończył się w sierpniu

Wakacje się skończyły, dzieci wróciły do szkoły, a wielu opiekunów psów z ulgą myśli: nareszcie koniec sezonu kleszczy. To jeden z najczęstszych i najgroźniejszych błędów, jakie zdarzają się jesienią. Sezon kleszczy w Polsce nie kończy się w sierpniu — dla jednego z gatunków właściwie dopiero wtedy się zaczyna.

Sezon kleszczy trwa aż do listopada

Ixodes ricinus, czyli kleszcz pospolity, jest aktywny od wczesnej wiosny przez całą jesień — do pierwszych poważnych mrozów. Według ESCCAP Polska (European Scientific Counsel Companion Animal Parasites) to najpowszechniej występujący gatunek kleszczy w naszym kraju, aktywny przez wiele miesięcy.

W praktyce oznacza to, że pies wychodzący na spacer we wrześniu lub październiku ma podobne ryzyko kontaktu z kleszczem jak w maju. Zmienia się temperatura, zmienia się koloryt liści — kleszcze pozostają.

Dermacentor reticulatus — jesienny kleszcz, o którym mało kto wie

Mniej znany większości opiekunów psów jest Dermacentor reticulatus, zwany kleszczem łąkowym lub pstrokatym. W odróżnieniu od Ixodes ricinus, który aktywny jest przez cały długi sezon, Dermacentor reticulatus wykazuje wyraźny szczyt aktywności wiosną (marzec–kwiecień) i podwyższoną aktywność jesienią (wrzesień–październik). To właśnie jesień jest drugim momentem w roku, kiedy liczba tych kleszczy w środowisku wzrasta — a wielu opiekunów o tym nie wie.

Badania opublikowane w Annals of Agricultural and Environmental Medicine (Buczek i wsp., 2024) potwierdziły, że Dermacentor reticulatus jest dziś obecny nie tylko w lasach i na łąkach. Kleszcz ten znaleziono u psów domowych w Polsce środkowej i południowej — w siedliskach miejskich i podmiejskich. To znaczy, że opiekun spacerujący z psem po parku lub podmiejskim lesie jest narażony dokładnie tak samo jak mieszkaniec wsi.

Co więcej, badania wykazały, że 50% badanych osobników Dermacentor reticulatus w Polsce było zainfekowanych Rickettsia raoultii. Gatunek ten może przenosić jednocześnie kilka patogenów: Babesia spp., Rickettsia spp., Anaplasma phagocytophilum, Borrelia burgdorferi oraz Bartonella spp.

⚠️ Uwaga: Nawet jeśli mieszkasz w mieście i Twój pies spaceruje tylko po parku — jesienna profilaktyka przeciwkleszczowa nadal ma sens. Dermacentor reticulatus jest dziś w Polsce obecny również w terenach zurbanizowanych.

Babeszjoza i anaplazmoza: dlaczego jesień jest ważna

Główną chorobą odkleszczową przenoszoną przez Dermacentor reticulatus jest babeszjoza (wywoływana przez pierwotniaki Babesia canis). Niszczy krwinki czerwone psa i może doprowadzić do ciężkiej niedokrwistości oraz niewydolności narządów. Jesień jest szczególnie ryzykowna: Dermacentor osiąga wówczas swój drugi szczyt aktywności, a opiekunowie — po wiosennej i letniej mobilizacji — często odpuszczają profilaktykę. Jeśli chcesz poznać objawy i przebieg leczenia szczegółowo, zajrzyj do artykułu Babeszjoza u psa — objawy, diagnoza i leczenie.

Przez cały sezon aktywny jest też Ixodes ricinus — wektorem anaplazmiozy (Anaplasma phagocytophilum), atakującej krwinki białe i mogącej powodować gorączkę, apatię i problemy stawowe. Więcej o tym, jak ją rozpoznać i dlaczego wyniki serologiczne bywają mylące, wyjaśniałam w artykule Anaplazmoza u psa — objawy, diagnostyka i dlaczego test serologiczny może mylić.

Ile masz czasu na usunięcie kleszcza?

Szybkość działania jest kluczowa. Dane ESCCAP Polska wskazują, że transmisja Babesia spp. przy zwykłym żerowaniu wymaga od 48 do 96 godzin. Jest jednak ważny wyjątek: gdy zainfekowany kleszcz trafia na nowego żywiciela (np. po wcześniejszym żerowaniu na dzikim zwierzęciu), transmisja może nastąpić już po 8–24 godzinach. Tak dzieje się w lasach i na łąkach — kleszcz szuka kolejnego żywiciela, Twój pies akurat przechodzi obok.

Dla boreliozy czas jest nieco dłuższy — Borrelia burgdorferi siedzi w jelitach kleszcza i potrzebuje ponad 48 godzin żerowania, żeby dotrzeć do skóry. Dla kleszczowego zapalenia mózgu (u ludzi) czas ten skraca się do kilku godzin — patogen jest w śliniankach kleszcza.

Praktyczna zasada: sprawdź psa po każdym spacerze i usuń kleszcza jak najszybciej od wykrycia — najlepiej w ciągu kilku godzin. ESCCAP zaleca usuwanie pęsetą lub specjalnym haczykiem, pionowym ruchem bez obracania.

📌 Zapamiętaj: Kleszcz nie boli i nie swędzi przy wkłuciu — pies może go nie poczuć. Tylko systematyczne przeglądanie sierści po spacerze daje szansę na wczesne wykrycie.

Gdzie szukać kleszczy po jesiennym spacerze

Kleszcze preferują ciepłe, wilgotne miejsca na ciele zwierzęcia. Warto zacząć od:

pachwin i fałdów skórnych ud — ulubione miejsce kleszczy,
okolic uszu i kanału usznego — szczególnie u psów z opuszczonymi uszami,
między palcami — kleszcze trafiają tam podczas chodzenia po mokrej trawie,
okolic szyi i karku,
podstawy ogona.

U psów z gęstą sierścią (golden retrievery, border collie, owczarki) samo oglądanie nie wystarczy — przesuń palce przez sierść jak grzebieniem i wyczuj wszelkie zgrubienia. Kleszcz to twardy, lekko ruchomy guzek wielkości ziarenka maku (nimfa) lub ziarna soczewicy (dorosły).

Kiedy kontynuować albo wznowić profilaktykę?

Jeśli stosowałeś preparaty przeciwkleszczowe wiosną i latem, nie przerywaj ich jesienią — szczególnie we wrześniu i październiku. To właśnie wtedy Dermacentor reticulatus jest na szczycie swojej aktywności.

Jeśli profilaktyka zakończyła się pod koniec lata, wrzesień jest dobrym momentem na rozmowę z weterynarzem o jej wznowieniu. Dostępne formy — tabletki, krople spot-on, obroże ochronne — różnią się czasem działania, spektrum, a czasem też skutecznością w przypadku konkretnych gatunków kleszczy. Konkretny wybór zostaw lekarzowi weterynarii, który zna aktualne zagrożenia w Twojej okolicy.

💡 Podpowiedź: Jesień to dobry moment na morfologię krwi psa po sezonie. Babeszjoza i anaplazmoza mogą przez pewien czas przebiegać bez wyraźnych objawów. Morfologia pozwoli sprawdzić, czy coś niepokojącego się nie dzieje.

Podsumowanie

Sezon kleszczy w Polsce trwa do listopada — Ixodes ricinus jest aktywny przez cały ten czas.
Dermacentor reticulatus (kleszcz łąkowy) ma swój jesienny szczyt aktywności we wrześniu i październiku — właśnie teraz.
Ten gatunek jest już obecny w miastach i podmiejskich parkach, nie tylko w lasach.
50% badanych D. reticulatus w Polsce było zainfekowanych — ryzyko jest realne.
Babeszjoza i anaplazmoza to zagrożenia przez cały sezon — szybkie usunięcie kleszcza ma znaczenie.
Sprawdź profilaktykę ze swoim weterynarzem i nie odpuszczaj jej we wrześniu i październiku.

Wiem, że po wakacjach trudno utrzymać letnią czujność wobec kleszczy. Ale właśnie kiedy opiekun odpuszcza, Dermacentor zaczyna swój drugi sezon. Kilka minut na przejrzenie sierści psa po spacerze to naprawdę niewielki wysiłek — a może zrobić dużą różnicę.