Zakaźne zapalenie wątroby psów — choroba Rubartha, której nie wolno lekceważyć

Na karcie szczepień każdego psa skrót DHPP pojawia się regularnie. D to nosówka, P to parwowiroza — te dwie choroby są dobrze znane. Ale H? To hepatitis — zakaźne zapalenie wątroby, czyli choroba Rubartha. Mało znana szerokiemu gronu opiekunów, a naprawdę groźna.

Co to jest choroba Rubartha i skąd ta nazwa?

Choroba Rubartha to potoczna nazwa zakaźnego zapalenia wątroby psów (ang. Infectious Canine Hepatitis, ICH). Wywołuje ją wirus CAV-1 (Canine Adenovirus type 1) — bezotoczkowy wirus DNA, odporny na warunki zewnętrzne przez wiele miesięcy.

Choroba dotyczy wyłącznie psowatych i niedźwiedzi — CAV-1 nie jest groźny dla człowieka, więc nie musimy obawiać się zakażenia od chorego psa.

Chorobę wywoływaną przez spokrewniony wirus CAV-2 znasz pewnie pod inną nazwą: to jedna z przyczyn kaszlu kenelowego. Te dwa wirusy są blisko spokrewnione, ale wywołują zupełnie inne choroby — CAV-1 atakuje wątrobę i naczynia krwionośne, CAV-2 — drogi oddechowe.

📌 Zapamiętaj: Skrót DHPP to: D (distemper — nosówka), H (hepatitis — zapalenie wątroby), P (parvovirus — parwowiroza), P (parainfluenza). Każda litera to osobna, śmiertelna dla szczeniąt choroba.

Jak pies może się zarazić?

Do zakażenia dochodzi przez kontakt z moczem, kałem, śliną lub wydzieliną z oczu chorego psa. Co ważne: pies, który przeżył zakażenie, może wydalać CAV-1 z moczem przez co najmniej 6 miesięcy po powrocie do zdrowia — bez żadnych objawów. Dla innych psów z otoczenia wciąż stanowi źródło zakażenia.

Wirus przenosi się też przez skażone przedmioty: miski, zabawki, obroże, ale także kaganiec u weterynarza. Pchły i kleszcze mogą przenosić go mechanicznie. Ważna informacja: CAV-1 jest niezwykle odporny na temperaturę i pH — przeżywa w środowisku nawet do 9 miesięcy.

Choroba dotyka głównie psy poniżej pierwszego roku życia, choć niezaszczepione dorosłe psy też mogą zachorować. U młodych szczeniąt, które nie mają jeszcze żadnej odporności, przebieg jest najcięższy ze wszystkich grup wiekowych.

Formy kliniczne — od bezobjawowej do błyskawicznej

Okres inkubacji wynosi 4–9 dni od zarażenia. Dalszy przebieg choroby zależy przede wszystkim od wieku psa i stanu odporności.

Forma nadostra (perakutna): błyskawiczna. Pies może paść w ciągu 24–48 godzin od pojawienia się pierwszych objawów, często bez wcześniejszego wyraźnego ostrzeżenia — nawet jeśli dzień wcześniej wyglądał pozornie zdrowo.

Forma ostra: gorączka powyżej 40°C, typowo dwufazowa (wzrasta, chwilowo opada, wzrasta ponownie), trwa od 1 do 6 dni. Dochodzą do tego apatia, brak apetytu, wymioty, krwawa biegunka, powiększenie węzłów chłonnych i ból w okolicach brzucha. Pies może wyzdrowieć lub umrzeć w ciągu dwóch tygodni. Śmiertelność w tej grupie bez leczenia wynosi szacunkowo 10–30%.

Forma przewlekła: mniej spektakularna, ale długotrwała. Może prowadzić do trwałego zapalenia wątroby i uszkodzenia nerek przez wiele tygodni lub miesięcy po ostrym epizodzie.

Co wyróżnia chorobę Rubartha?

Kilka objawów odróżnia chorobę Rubartha od innych schorzeń i warto je znać.

Brak żółtaczki w ostrym przebiegu. To zaskakujące, bo choroba atakuje wątrobę. W klasycznych chorobach wątroby spodziewamy się żółtaczki — tu w ostrym stadium zwykle jej nie ma. Może pojawić się później, ale nieobecność żółtaczki nie wyklucza zapalenia wątroby.

Zaburzenia krzepnięcia. CAV-1 uszkadza śródbłonek naczyń krwionośnych w całym organizmie, co prowadzi do wybroczyn pod skórą, krwawień z dziąseł, krwawych wymiotów i powstawania krwiaków. W ciężkich przypadkach może dojść do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC).

Powiększenie wątroby i ból brzucha. Wątroba jest twarda, bolesna przy ucisku. To często jeden z pierwszych sygnałów, które wychwyci lekarz weterynarii w badaniu palpacyjnym.

”Niebieskie oko” — widoczny sygnał, który może niepokoić

Jeden z charakterystycznych objawów po ostrym epizodzie choroby (lub w jej przebiegu) to zamglenie rogówki — jedno lub oboje oczu stają się zmętniałe, niebieskawe. Angielska nazwa “blue eye” opisuje to zjawisko trafnie.

Pojawia się u 20–25% psów, zwykle 7–10 dni po szczycie choroby. Wynika z odkładania się kompleksów immunologicznych w rogówce. Dobra wiadomość: w większości przypadków ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni. Jeśli jednak utrzymuje się długo, warto zgłosić się do okulisty weterynaryjnego — sporadycznie może prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku.

⚠️ Uwaga: Zamglenie rogówki może pojawić się też u psów po szczepieniu preparatami zawierającymi żywy CAV-1 (nie CAV-2). Dlatego nowoczesne szczepionki DHPP zawierają CAV-2, który daje ochronę krzyżową bez ryzyka powikłań ocznych.

Diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie stawia lekarz weterynarii na podstawie objawów klinicznych, wyników badań laboratoryjnych i badań serologicznych lub PCR. Badania krwi ujawniają charakterystyczne zmiany: niski poziom leukocytów (leukopenia), obniżona liczba płytek krwi (trombocytopenia), bardzo wysoki poziom ALT (nieraz powyżej 1000 U/L), wydłużone czasy krzepnięcia. PCR pozwala odróżnić zakażenie wirusem CAV-1 od szczepu szczepionkowego CAV-2.

Nie istnieje swoiste leczenie przeciwwirusowe. Całe postępowanie jest objawowe i podtrzymujące:

dożylna płynoterapia i wyrównywanie elektrolitów,
przetoczenia osocza lub krwi przy zaburzeniach krzepnięcia,
antybiotyki w celu zapobiegania wtórnym zakażeniom bakteryjnym,
leki przeciwwymiotne, ochrona błony śluzowej żołądka,
leki okulistyczne przy zamgleniu rogówki — dobiera lekarz weterynarii.

Psy, które przeżyją ostrą fazę, mają szansę na pełne wyzdrowienie, choć rekonwalescencja bywa długa.

Szczepienie DHPP — jak działa ochrona?

Szczepionki stosowane dziś w Polsce i na całym świecie zawierają żywy atenuowany CAV-2, a nie CAV-1. To celowy wybór: CAV-2 i CAV-1 są na tyle podobne antygenowo, że szczepienie CAV-2 zapewnia pełną ochronę krzyżową przed CAV-1. Zarazem CAV-2 nie wywołuje zamglenia rogówki i nie jest wydalany z moczem — bezpieczniejszy dla psa i jego otoczenia.

Odporność poszczepienna po dawce żywej szczepionki atenuowanej trwa co najmniej 3 lata. Schemat szczepień:

szczenięta: seria dawek co 3–4 tygodnie, zaczynając od 6.–8. tygodnia życia, ostatnia dawka nie wcześniej niż w 16. tygodniu,
rewakcynacja po 12 miesiącach od zakończenia serii szczenięcej,
kolejne przypomnienia nie częściej niż co 3 lata.

Szczepienie CAV jest klasyfikowane jako obowiązkowe (core) przez Światowe Stowarzyszenie Weterynarii Małych Zwierząt (WSAVA) — zalecane dla wszystkich psów na świecie, bez wyjątku. Więcej o tym, jak wygląda cały harmonogram szczepień od szczeniaka do dorosłego psa, opisałam w oddzielnym wpisie o kalendarzu szczepień.

Podobnie jak nosówka, choroba Rubartha to choroba, przed którą chroni rutynowe szczepienie — i to jest jej największy argument za regularnymi wizytami przypominającymi u weterynarza.

Podsumowanie

Choroba Rubartha (zakaźne zapalenie wątroby psów) jest wywoływana przez wirus CAV-1 i dotyczy wyłącznie psowatych — człowiek nie jest zagrożony.
Najciężej chorują szczenięta poniżej roku, u których śmiertelność bez leczenia może sięgnąć 10–30%.
Typowe objawy to gorączka (dwufazowa), wymioty, krwawa biegunka, bóle brzucha i zaburzenia krzepnięcia; żółtaczka w ostrym przebiegu jest rzadkością.
U części psów po chorobie pojawia się zamglenie rogówki (“niebieskie oko”) — zazwyczaj ustępuje samoistnie.
Leczenie jest wyłącznie objawowe — nie istnieje lek przeciwwirusowy na CAV-1.
Jedyną skuteczną ochroną jest szczepienie DHPP — szczepionki zawierające CAV-2 dają pełną ochronę krzyżową i są bezpieczne.

Tajemnicze H w skrócie DHPP nigdy więcej nie powinno być dla Ciebie anonimowe. To choroba, przed którą w pełni chroni podstawowy program szczepień — i to jest najważniejsza informacja z całego tego wpisu.