Bloodhound — pies św. Huberta, któremu sądy nie do końca ufały

Bloodhound kojarzy się z tropieniem, ale jego nazwa łatwo wprowadza w błąd: nie chodzi o krew, którą pies miałby tropić. Rasa trafiała też przed sądy, które przez dziesięciolecia spierały się, czy to, co pies „znalazł”, można uznać za dowód. Poniżej historia rasy oparta na dokumentach FCI i brytyjskiego Kennel Clubu oraz na recenzowanym przeglądzie orzecznictwa z 2023 roku.

Pies z Ardenów i klasztor świętego Huberta

Oficjalny standard FCI nr 84 nosi nazwę „Chien de Saint-Hubert (Bloodhound)”, a jako kraj pochodzenia wskazuje Belgię. Według historycznego podsumowania w standardzie FCI psy te hodowali w Ardenach mnisi z opactwa Saint-Hubert. Federacja zastrzega jednak, że rasa „prawdopodobnie” pochodzi od czarnych lub czarno-podpalanych psów gończych, których w VII wieku używał mnich Hubert — późniejszy biskup i kanonizowany patron myśliwych.

Pierwsze psy św. Huberta miały być czarne, dopiero później pojawiło się umaszczenie czarne podpalane. Ardeny, pełne lasów i grubej zwierzyny, sprzyjały rozprzestrzenianiu się dużych psów gończych słynących z wytrzymałości — zwłaszcza na polowaniach na dziki.

📌 Zapamiętaj: FCI opisuje pochodzenie rasy jako przypuszczenie („is presumed to descend”), nie jako udokumentowany rodowód. To ważne zastrzeżenie przy popularnych opowieściach o mnichach.

Skąd nazwa „bloodhound”

Nazwa nie ma związku z tropieniem krwi. Według FCI potomstwo psów sprowadzonych do Anglii otrzymało nazwę od określenia „blooded hound”, czyli pies czystej krwi — rasowy. Nazwa mówi więc o rodowodzie, nie o czynności.

Standard dodaje, że psy te wykorzystywano do wędrowania za postrzałkiem w próbach tropienia farby (blood scenting trials) oraz do poszukiwania zaginionych osób w akcjach policji. Użytkowość określono jako: pies gończy do dużej zwierzyny, pies służbowy, pies tropiący i rodzinny.

Wilhelm Zdobywca czy angielska hodowla?

FCI podaje, że w XI wieku psy te sprowadził do Anglii Wilhelm Zdobywca, wraz z białymi psami tego samego typu, zwanymi Talbotami. To popularna wersja, ale nie jedyna.

Brytyjski Kennel Club formułuje się ostrożniej: bloodhound „jest prawdopodobnie potomkiem psów hodowanych w klasztorze św. Huberta w Belgii”, ale „był hodowany i rozwijany w Wielkiej Brytanii od czasu przed 1300 rokiem”. W XIX wieku wykorzystano go natomiast do uratowania od wymarcia francuskiego Chien de St Hubert — i w części Europy nosi do dziś tę nazwę.

Dwa renomowane źródła różnią się więc akcentami: FCI podaje konkretnego sprowadzającego i wiek, Kennel Club mówi o możliwym pochodzeniu i pewnej brytyjskiej hodowli przed 1300 rokiem. Ten artykuł nie rozstrzyga sporu: oba źródła podają ogólne podsumowania historyczne, a żadne nie przedstawia dokumentów potwierdzających cały rodowód od VII wieku.

Pies, który gonił rabusiów

Kennel Club opisuje, że bloodhound był początkowo prowadzonym na smyczy psem do polowania na jelenie i dziki, ale „od bardzo dawna” także do tropienia ludzi. W Szkocji nazywano go sleuth-hound i — według tego źródła — używano go do około 1600 roku po obu stronach granicy szkocko-angielskiej do ścigania rabusiów i złodziei bydła.

FCI wspomina też ciemniejszy rozdział: po rozpowszechnieniu rasy w Stanach Zjednoczonych psy te wykorzystywano w stanach południowych do polowania na zbiegłych niewolników. To przypomnienie, że zdolności tropiącego psa zależą od tego, komu służy jego nos.

Czy trop psa to dowód? Spór sądów

Najciekawszy rozdział historii bloodhounda to ten sądowy. Opisuje go recenzowany przegląd orzecznictwa z 2023 roku (Woidtke i współautorzy, Forensic Science International: Synergy), który obejmuje Niemcy, USA i Francję. W części dotyczącej USA autorzy przeszukali bazę orzeczeń Caselaw Access Project (wyszukiwanie „tracking evidence” dało 801 trafień, w dużej części niezwiązanych z tropieniem psów) i zidentyfikowali 44 sprawy od 2010 roku, z których — po wyłączeniu spraw niezwiązanych z mantrailingiem — według przeglądu istotnych pozostało 40; w Niemczech opisali 16 opublikowanych orzeczeń dotyczących mantrailingu. Wniosek ogólny: w Niemczech i w większości stanów USA wyniki pracy psów tropiących mogą być dowodem, ale nie samodzielnym; we Francji trop prowadzący do konkretnej osoby nie ma wartości dowodowej i trafia do raportu technicznego.

Alabama 1893 kontra Nebraska 1903

Według przeglądu już w sprawie Hodge v. State (Alabama, 1893) sąd uznał, że pies wyszkolony do tropienia, puszczony na ślady krótko po zbrodni i prowadzący do domu oskarżonego, może stanowić okoliczność łączącą oskarżonego z przestępstwem — razem z pozostałymi dowodami.

Dziesięć lat później, w sprawie Brott v. State (Nebraska, 1903), sąd apelacyjny uznał coś odwrotnego. Prokuratura argumentowała, że bloodhound ma wyjątkowy węch i praktycznie się nie myli, więc sąd może na tym polegać bez dowodu. Sąd nazwał to przekonanie fikcją. Zwrócił uwagę, że trop podjęto ponad 12 godzin po przestępstwie, był wystawiony na słońce i wielokrotnie przecięty przez innych, a ława przysięgłych nie jest w stanie ocenić, czy pies szedł za silnym, czy słabym śladem.

Co z tego zostało

Przegląd opisuje dwa obozy w USA. Mniejszościowy, generalnie przeciwny dopuszczalności takiego dowodu, obejmuje według autorów m.in. Illinois, Indianę, Iowa, Montanę i Nebraskę. Większościowy (38 stanów i Dystrykt Kolumbii) opiera się na zasadach z 1898 roku. Wymagają one m.in., by pies był rasowy, z rasy znanej z węchu i zdolności rozróżniania (wśród przykładów wymieniono bloodhounda, foxhounda, pointera i settera), wyszkolony lub sprawdzony w tropieniu ludzi i puszczony tam, gdzie wiadomo lub można przypuszczać, że był sprawca.

W sprawie Carter v. State (1913) dodano, że taki dowód, choć dopuszczalny, nie wystarcza do skazania bez dowodów potwierdzających. Orzeczenie Terrell v. State (1968) podsumowuje wcześniejsze wyroki i wymienia dodatkowe kryteria: doświadczenie przewodnika, doświadczenie, wiarygodność i wyszkolenie psa oraz okoliczności tropienia (wiek tropu, jego zadeptanie, zakłócenia). Przegląd zaznacza też, że w kilku orzeczeniach rasowość psa nie jest już warunkiem.

Niemcy: jeden trop to za mało

W Niemczech, jak opisuje przegląd, głośny był wyrok Sądu Okręgowego w Norymberdze-Fürth z 2012 roku. Wyniki trzech psów tropiących, użytych 36 lub 67 dni po włamaniach, były jedynym dowodem przeciwko oskarżonym. Sąd uznał, że w tych warunkach praca psów nie nadaje się na samodzielną podstawę dowodową. Jak odnotowują autorzy, Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) zasugerował później, że te minimalne standardy dotyczą sytuacji, gdy trop jest jedynym dowodem obecności podejrzanego na miejscu zdarzenia.

⚠️ Uwaga: opisane sprawy dotyczą prawa amerykańskiego i niemieckiego. Artykuł nie opisuje polskich zasad dowodowych i nie stanowi porady prawnej.

Bloodhound dzisiaj

Kennel Club oznacza bloodhounda jako „vulnerable native breed” (rodzima rasa brytyjska w kategorii „vulnerable”). Podaje też, że rasa potrzebuje ponad dwóch godzin ruchu dziennie, a jej przeciętne życie jest krótsze niż dziesięć lat.

Węch psów jest tematem wielu wcześniejszych tekstów na tym portalu. O pracy węchowej psów w zabawie opisuje tekst o noseworku i węszeniu, o pracy ratowników — artykuł o psach lawinowych, a o historii innego psa gończego — tekst o beagle.

Podsumowanie

• Bloodhound to według FCI Chien de Saint-Hubert z Belgii; związek z opactwem w Ardenach opisuje się jako przypuszczenie.
• Nazwa oznacza „psa czystej krwi”, czyli rasowego, a nie tropiciela krwi.
• FCI wskazuje na import do Anglii w XI wieku przez Wilhelma Zdobywcę; Kennel Club mówi ostrożniej o hodowli w Wielkiej Brytanii przed 1300 rokiem — źródła różnią się akcentami.
• Pies służył do polowań, a także do tropienia ludzi, w tym rabusiów na granicy szkocko-angielskiej.
• W USA sądy od końca XIX wieku spierały się o dopuszczalność dowodu z tropu; przegląd z 2023 roku wskazuje, że w Niemczech i w większości stanów USA może on być dowodem, lecz nie samodzielnym, a we Francji nie ma wartości dowodowej.
• W USA późniejsze orzeczenia kładą nacisk na wyszkolenie psa i przewodnika oraz warunki tropienia; w kilku wyrokach rasowość nie jest już wymagana.