Beagle — historia rasy, której nos podbił Anglię, Amerykę i lotniska świata

Kiedy widzę beagle’a, zawsze mam ochotę zatrzymać się na chwilę i pomyśleć: to jest pies, który pamięta czasy Arystotelesa. Nie w przenośni — ta rasa polowała z greckimi myśliwymi, bawiła się na dworach Tudorów i dziś pilnuje lotnisk na pięciu kontynentach. A wszystko to zawdzięcza jednemu: pewnemu nosowi i nieprzepartej woli wytropienia każdego zapachu aż do samego końca.

Starożytne korzenie — Grecja, Rzym i przedrzymska Brytania

Historycy rasy sięgają jej korzeniami do V wieku p.n.e. Ksenofont, grecki oficer i zapalony myśliwy, opisywał w traktacie „Kynegetikos” małe psy gończe polujące na zające — piechotą, razem z ludźmi, dokładnie w takim stylu jak współczesny beagle. Mniej więcej 200 lat po Chrystusie podobne psy były już powszechnie znane w Brytanii, na długo przed najazdem Normanów.

Samo słowo „beagle” wywodzi się najprawdopodobniej z celtyckiego beag — co po prostu znaczy „mały”. Małe psy gończe były wyjątkowo cenione wszędzie tam, gdzie teren nie pozwalał na konną pogoń. W zarośniętych angielskich lasach i na wrzosowiskach, gdzie zając to mistrz ucieczki przez ciasne zakręty, sprawdzał się właśnie taki kompaktowy, wytrwały i doskonale węszący towarzysz.

Normanowie, Talbot Houndy i angielska hodowla

Kiedy Wilhelm Zdobywca podbił Anglię w 1066 roku, przywiózł ze sobą Talbot Houndy — ciężkie, białe psy gończe o wyjątkowym węchu. Skrzyżowane z miejscowymi rasami, dały podwaliny pod wiele angielskich gończych, w tym przodków współczesnego beagle’a.

Przez kolejne wieki rasa była hodowana wyłącznie do polowania na zające. W literaturze angielskiej imię „beagle” pojawia się już w XV wieku — wzmiankują go zarówno Chaucer, jak i Szekspir. W XVI stuleciu beagle’e przeżywały prawdziwy złoty wiek dworski.

Królowa Elżbieta I i kieszonkowe beagle’e

To jeden z moich ulubionych historycznych epizodów w dziejach psów. Elżbieta I (panowanie 1558–1603) była wielką miłośniczką jeszcze mniejszych odmian beagle’a, znanych jako „Pocket Beagles” — dosłownie kieszonkowe. Dorosłe psy mierzyły zaledwie około 23 centymetrów w kłębie. Królowa chętnie prezentowała je gościom na dworze; były na tyle malutkie, że podobno mieściły się w kieszeniach stroju myśliwskiego.

Kieszonkowy beagle z czasów Tudorów niestety nie przetrwał. Los miniaturowych linii rasowych bywa trudny — intensywna selekcja pod kątem rozmiaru często wiązała się z problemami zdrowotnymi, a hodowla traciła zainteresowanie, kiedy zmieniała się moda dworska. Współczesny beagle to znacznie solidniejsze zwierzę, ale zachowało wszystkie cechy, które zadecydowały o jego popularności przez wieki.

XIX wiek — transatlantycki skok

Do połowy XVIII wieku lisy wyparły zające jako główny zwierz łowny angielskiej szlachty. Beagle’e, zbyt powolne na lisa, poszły trochę w odstawkę. Dopiero w połowie XIX stulecia ponownie zaczęto je doceniać — tym razem jako psy do polowań pieszych, dla tych, którzy woleli polować bez konia.

W 1870 roku generał Richard Rowett sprowadził kilka beagle’ów z Anglii do stanu Illinois. Jego hodowla stała się fundamentem dla całej amerykańskiej gałęzi rasy. Pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku powstał Narodowy Klub Beagle’a Ameryki (National Beagle Club of America). W 1884 roku opracowano pierwszy oficjalny standard rasy. W 1885 roku pies o wdzięcznym imieniu Blunder jako pierwszy beagle trafił do rejestru American Kennel Club. Obecny standard AKC pochodzi z 1957 roku.

FCI i standard międzynarodowy

Fédération Cynologique Internationale zatwierdziła standard beagle’a pod numerem 161 definitywnie w 1955 roku. Rasa należy do grupy VI (psy gończe i pokrewne), sekcja małych psów gończych. Kraj patronatu: Wielka Brytania.

Oficjalny standard FCI ujmuje historię rasy w jednym zdaniu: beagle „został wyhodowany z większego foxhounda, by polować z ludźmi na piechotę, najchętniej za zającem”. Zwięźlej być nie może.

Nos, który zmienił lotniska świata

Przez wieki beagle był psem myśliwskim. Dziś jest też psem, który strzeże granic. W 1984 roku Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych stworzył Beagle Brigade — brygadę beagle’ów wykrywających zakazane produkty rolne i spożywcze w bagażach na lotniskach. Dziś podobne programy detekcji zapachowej działają na całym świecie.

Dlaczego właśnie beagle? Powodów jest kilka. Po pierwsze — nos o wyjątkowej czułości, szlifowany przez tysiąclecia polowań węszonych na ziemi. Po drugie — rozmiar: niewielki, sympatyczny pies nie przestrasza pasażerów na lotnisku tak, jak zrobiłby to duży owczarek. Po trzecie — charakter. Beagle jest skupiony, wytrwały i stosunkowo odporny na rozproszenie przez hałas i tłum — dokładnie to, czego potrzeba w takim środowisku.

Jeśli ciekawi Cię, jak niezwykłe są możliwości psiego węchu, zajrzyj do wpisu o tym, jak psy wykrywają choroby swoim nosem — zdolności beagle’a w tym zakresie są wyjątkowe nawet na tle innych ras uznawanych za węchowe.

Snoopy, prezydent i globalny fenomen

Kulturowe ślady beagle’a są zaskakująco głębokie. 4 października 1950 roku Charles Schulz narysował Snoopy’ego — i tym samym uczynił beagle’a prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalnym psem w historii popkultury. Prezydent Lyndon B. Johnson miał parę beagle’ów o imionach Him i Her. W 1963 roku wywołał niemały skandal, kiedy na oczach dziennikarzy uniósł jednego z nich za uszy. Publiczne oburzenie było tak duże, że sprawę komentowały gazety na całym świecie — co pokazuje, jak bardzo beagle zdążył przywiązać do siebie ludzkie serca.

Co zostało z myśliwskiego dziedzictwa?

Patrząc na beagle’a przez pryzmat jego historii, można lepiej zrozumieć kilka zachowań, które bywają wyzwaniem dla współczesnych opiekunów. Ten pies nie został stworzony do siedzenia w domu. Jego nos pracuje non stop; jego instynkt gonczy każe mu podążać za śladem zapachowym niezależnie od tego, co opiekun próbuje mu w tym czasie zakomunikować.

Beagle ciągnący na smyczy w kierunku każdego zapachowego newsa nie jest psem niegrzecznym — jest psem robiącym dokładnie to, do czego jego linia hodowlana była doskonalona przez tysiąclecia. To ważne rozróżnienie, zarówno dla zrozumienia rasy, jak i dla skutecznej pracy z nią.

Lubię te długie perspektywy historyczne właśnie dlatego, że pomagają spojrzeć na psa bez frustracji. Nie „on znowu nie słucha”, tylko „on robi to, co 2500 lat temu robił dla Ksenofonta”.