BARF — co nauka mówi o bezpieczeństwie surowego żywienia psa

Jeśli prowadzisz psa, pewnie zetknąłeś się z terminem BARF. Dieta oparta na surowym mięsie, kościach i warzywach zdobywa coraz więcej zwolenników. Argumenty brzmią przekonująco: „naturalne żywienie”, „zgodne z wilczymi przodkami”, „lepsze trawienie, piękniejsza sierść”. Ale co na ten temat faktycznie mówi nauka?

Postanowiłam zebrać to w jednym miejscu — bez ideologicznych emocji, które tak często towarzyszą dyskusjom o żywieniu psów.

Czym jest dieta BARF?

BARF to skrót od Biologically Appropriate Raw Food (lub Bones and Raw Food). Polega na podawaniu psu surowego mięsa (często mielonego), kości, podrobów i warzyw. Na rynku dostępne są komercyjne mrożone produkty BARF różnych producentów, ale wielu opiekunów komponuje dietę samodzielnie w domu.

Oba warianty — komercyjny i domowy — mają odmienny profil ryzyka, choć oba budzą zastrzeżenia środowiska weterynaryjnego.

Co bakterie robią w surowym mięsie?

Tu zaczyna się rzeczowa rozmowa. Kilka badań naukowych zbadało bezpośrednio komercyjne produkty BARF dostępne na rynku.

W 2018 roku van Bree i wsp. przebadali 35 mrożonych produktów BARF ośmiu holenderskich marek. Wyniki były niepokojące: Salmonellę wykryto w 20% produktów, Listeria monocytogenes — w 54%, a E. coli O157:H7 (szczep szczególnie niebezpieczny dla człowieka) — w 23% produktów.

Nowsze badanie, opublikowane w 2024 roku w czasopiśmie Eurosurveillance wydawanym przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), przyniosło jeszcze bardziej niepokojące dane. Ribeiro-Almeida i wsp. zbadali próbki karm dla psów z Portugalii — we wszystkich 14 surowych produktach (100%) wykryli E. coli. W 71% próbek stwierdzono szczepy wielolekooporne (MDR), a w 14% — E. coli niosące gen mcr-1, czyli oporność na kolistynę.

Kolistyna to antybiotyk traktowany jako „ostatnia deska ratunku” przy zakażeniach szczepami opornymi na inne leki u ludzi. Wykrycie genu mcr-1 w karmie dla psów oznacza potencjalną drogę przenoszenia tej oporności do środowiska domowego.

Dla porównania: w żadnej z przetworzonych karm (suchych, mokrych, półwilgotnych) przetestowanych w tym samym badaniu nie wykryto wspomnianych patogenów.

Co na to WSAVA?

World Small Animal Veterinary Association (WSAVA) — największa globalna organizacja zrzeszająca lekarzy weterynarii zwierząt towarzyszących — wydała w 2020 roku oficjalne stanowisko w sprawie diet opartych na surowym mięsie. Jej Global Nutrition Committee zaleca niestosowanie takich diet u psów i kotów.

W uzasadnieniu WSAVA wskazuje na:

• wysokie ryzyko zanieczyszczenia mikrobiologicznego i pasożytniczego,
• brak naukowych dowodów na jakiekolwiek korzyści zdrowotne diety surowej nad prawidłowo zbilansowaną karmą przetworzoną lub gotowaną,
• szczególne niebezpieczeństwo dla opiekunów z obniżoną odpornością, małych dzieci i osób starszych.

Ryzyko dla samego psa

Zagrożenia związane z BARF nie dotyczą wyłącznie transferu bakterii na człowieka. Dla samego psa surowe żywienie może nieść kilka rodzajów ryzyka.

Niedobory i nadmiary żywieniowe. Diety surowe — zwłaszcza komponowane w domu — są trudne do zbilansowania. WSAVA podkreśla, że niezrównoważone żywienie surowe jest szczególnie niebezpieczne dla szczeniąt: może prowadzić do poważnych zaburzeń szkieletowych i patologicznych złamań. Nieprawidłowe proporcje wapnia i fosforu to jeden z najczęściej opisywanych problemów.

Kości. Kości w surowej diecie to osobne ryzyko: złamania zębów, niedrożność przewodu pokarmowego, zaparcia, perforacja jelit — WSAVA wymienia te powikłania wprost.

Nadczynność tarczycy wywołana dietą. Rzadziej omawiany problem: zbyt duże spożycie tkanki tarczycowej, która może znajdować się w surowych szyjkach, tchawicach i niektórych podrobach, może wywoływać u psów objawy nadczynności tarczycy.

Pies jako droga zakażenia dla rodziny

Pies jedzący surowe mięso może wydalać patogeny w kale nawet bez widocznych objawów choroby. Bakterie trafiają wtedy na podłogi, ręce, zabawki i wszystkie powierzchnie, z którymi kontaktuje się zwierzę i opiekunowie.

O Salmonelli w tym kontekście pisałam przy okazji innego tematu — kontakt z jeżem może nieść podobne ryzyko. Podobny mechanizm działa przy BARF: pies bez objawów, ale wydalający potencjalnie groźne bakterie.

Kwestia oporności na antybiotyki jest tu szczególnie aktualna. Gen mcr-1 stwierdzony w 14% zbadanych produktów BARF może przenosić się przez środowisko i dotyczy bezpieczeństwa całego gospodarstwa domowego, nie tylko zwierzęcia.

Mit: mrożenie i suszenie eliminuje bakterie

Jednym z najczęstszych argumentów zwolenników BARF jest to, że mrożenie produktów zabija patogeny. WSAVA wyraźnie obala ten pogląd: mrożenie, suszenie i liofilizacja nie eliminują wszystkich bakterii z surowego mięsa. Znacząco obniżają ich liczbę, ale nie gwarantują bezpieczeństwa mikrobiologicznego.

Żywienie a mikrobiom

Sposób żywienia wpływa na mikrobiom jelitowy psa, a to temat, który wciąż poznajemy. Pisałam o tym szerzej przy okazji wpisu o mikrobiomie jelitowym, diecie i antybiotykach — warto do niego zajrzeć, jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak dieta kształtuje zdrowie jelitowe psa na co dzień.

Podsumowanie

BARF to temat, który wywołuje silne emocje — rozumiem to. Opiekunowie, którzy go wybierają, działają z troski o psa i chcą dla niego jak najlepiej. Ale gdy czytam wyniki badań naukowych — zwłaszcza ten 100% wskaźnik E. coli w surowych produktach z badania Ribeiro-Almeidy i wsp. i obecność genów oporności na antybiotyki „ostatniej szansy” — trudno mi te dane pominąć.

Nie jestem lekarzem weterynarii i nie stawiam diagnoz. Jako behawiorystka i zoopsycholożka wiem jednak, że dobrostanowi psa służy podejście oparte na rzetelnej wiedzy. A w tym przypadku rzetelna wiedza płynie z badań opublikowanych w recenzowanych czasopismach i ze stanowisk największych organizacji weterynaryjnych.

Decyzja o sposobie żywienia należy do opiekuna. Moim zadaniem jest dostarczyć informacje, żebyś mógł ją podjąć świadomie.