Angiostrongyloza u psa — nicień, który trafia do serca przez ślimaka

Kiedy mówię o sezonowej profilaktyce przeciwpasożytniczej, zazwyczaj pada kilka tych samych haseł: kleszcze, glisty, tasiemce. Tymczasem jest jeszcze jeden pasożyt, o którym polscy weterynarze mówią coraz głośniej — i który przez lata był u nas traktowany jako egzotyczny problem z Zachodu. Angiostrongylus vasorum to nicień, który zamiast jelit zasiedla tętnicę płucną i serce psa. Do swojego cyklu życiowego potrzebuje czegoś, czego nasze psy bardzo chętnie wąchają i połykają. Ślimaków.

Czym jest Angiostrongylus vasorum?

Angiostrongylus vasorum należy do nadrodziny Metastrongyloidea i pasożytuje głównie u lisów, psów i innych drapieżników. Dorosłe nicienie osiedlają się w tętnicy płucnej i jej odgałęzieniach oraz w prawej komorze i przedsionku serca. Tam składają jaja, z których wylęgają się larwy trafiające do układu oddechowego — i wydalane z kałem.

W Polsce pasożyt długo był nieobecny na radarze. Zmieniło się to w 2013 roku, kiedy naukowcy z Instytutu Parazytologii PAN po raz pierwszy potwierdzili jego obecność u polskich lisów. W Puszczy Augustowskiej zarażonych było 5,2% przebadanych zwierząt (4 z 76 lisów). W 2024 roku opisano z kolei pierwszy przypadek u jenota w Polsce — jednocześnie najdalej na zachód potwierdzony przypadek tego pasożyta u tego gatunku w całej Eurazji.

Lisy i jenoty nie są tu bez znaczenia — to dla opiekunów psów ważna informacja, bo te dwa gatunki bardzo często dzielą teren z naszymi czworonogami.

Skąd ślimak bierze się w tym układzie?

Cykl życiowy A. vasorum wymaga żywiciela pośredniego. Są nimi liczne gatunki ślimaków lądowych — i nie tylko te z muszlą. Larwy opuszczają psa z kałem, trafiają do gleby, infekują ślimaki, a ślimaki połknięte przez psa (lub lisa) domykają cykl.

💡 Pies nie musi kontaktować się z lisem, żeby się zarazić. Wystarczy jeden połknięty ślimak podczas spaceru po trawie.

To sprawia, że szczególnie narażone są psy z ogrodów, które biegają po łące albo polują — niezależnie od regionu. Bezpańskie ślimaki i ślinice są trudne do wypatrzenia, zwłaszcza w wilgotne poranki.

Jesień to szczyt sezonu ślimakowego: obfite deszcze, ciepłe wieczory i bogata roślinność zachęcają ślimaki do aktywności. To właśnie teraz warto o tym pamiętać.

Jeśli używasz granulki na ślimaki w ogrodzie — ważna uwaga: metaldehyd zawarty w popularnych preparatach jest sam w sobie toksyczny dla psów. Pisałam o tym szerzej w osobnym tekście: granulki na ślimaki i metaldehyd — co ryzykuje twój pies.

Jak powszechna jest angiostrongyloza w Polsce?

Badanie serologiczne przeprowadzone na 3345 psach z całego kraju wykazało, że 0,78% miało aktywną infekcję (antygen we krwi), a 1,29% — ślady wcześniejszej ekspozycji (przeciwciała). Psy z wynikami dodatnimi były rozmieszczone po całej Polsce — mniej więcej jedna trzecia skupiała się bliżej Bałtyku.

Odsetki wydają się małe, ale warto je rozpatrywać w kontekście trendów: ocieplenie klimatu, rosnące populacje lisów i łatwiejszy ruch psów między krajami sprzyjają ekspansji pasożyta w Europie Środkowej. Lisia angiostrongyloza nie jest już tylko zachodnioeuropejskim problemem.

Zresztą lisy i inne dzikie drapieżniki to rezerwuar różnych pasożytów, które mogą trafiać do naszych psów. Podobny mechanizm — dzikie zwierzę jako źródło larw w środowisku — dotyczy chociażby tasiemca bąblowcowego, o którym pisałam tu: Echinococcus multilocularis — tasiemiec, który bardziej zagraża Tobie niż pupilowi.

Jakie objawy powinny zaniepokoić?

Angiostrongyloza jest podstępna, bo przez długi czas może naśladować inne choroby układu oddechowego lub krążenia.

Opisany w polskiej literaturze przypadek kliniczny dotyczył półtorarocznego maltipoo: trzy dni duszności, osłabienia, kaszlu i braku apetytu. Badanie wykazało przyspieszony oddech (40 oddechów na minutę), wyraźny wysiłek oddechowy i obustronne trzeszczenia. Powikłaniem było nadciśnienie płucne i ciężki przerost prawej komory serca — obraz, który mógłby bez trudu mylić się z pierwotną chorobą serca.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę:

• kaszel, zwłaszcza przewlekły i nieustępujący
• nietolerancja wysiłku, szybkie męczenie podczas spacerów
• duszność, przyspieszony lub utrudniony oddech
• ogólne osłabienie, brak apetytu, niechęć do zabawy
• rzadziej: zaburzenia krzepnięcia, krwawienie z dziąseł lub nosa

⚠️ Żaden z tych objawów nie jest specyficzny wyłącznie dla angiostrongylozy — ale jeśli kaszel trwa dłużej niż kilka dni i nie ma innego wyjaśnienia, warto rozmawiać z weterynarzem o diagnostyce różnicowej.

Jak się diagnozuje to zarażenie?

Podstawowym badaniem jest test Baermanna — wielokrotne badanie kału w poszukiwaniu larw pierwszego stadium. Ważny szczegół: larwy są wydalane nieregularnie, dlatego kał trzeba zbierać przez kilka kolejnych dni, a ujemny wynik z jednorazowej próbki nic nie wyklucza.

W opisanym polskim przypadku wynik dodatni uzyskano dopiero dziesiątego dnia hospitalizacji.

Uzupełniająco stosuje się badania serologiczne (antygen i/lub przeciwciała w krwi), rentgen klatki piersiowej i USG serca.

📌 Jeśli lekarz weterynarii rozważa chorobę pasożytniczą przy przewlekłym kaszlu, warto zapytać wprost o uwzględnienie A. vasorum w diagnostyce różnicowej. Nie jest to standardowe badanie w każdej przychodni, ale metody diagnostyczne są dostępne.

Leczenie — dobre wiadomości

Przy wczesnym rozpoznaniu rokowanie jest dobre. W opisanym przypadku maltipoo lekarz zastosował preparat zawierający imidakloprid i moksydektynę w formie spot-on, powtórzony po czterech tygodniach — oraz, ze względu na powikłania kardiologiczne, dodatkowe leki wspomagające pracę serca i układu krążenia. Konkretny schemat leczenia zawsze ustala lekarz weterynarii w oparciu o wyniki badań i stan kliniczny psa. W opisanym przypadku znacząca poprawa nastąpiła po sześciu dniach, a po 45 dniach wszystkie parametry wróciły do normy.

Dobra wiadomość jest też profilaktyczna: niektóre preparaty stosowane rutynowo w ochronie przed nicieniami mają potwierdzoną skuteczność wobec A. vasorum. To jest konkretne pytanie do lekarza prowadzącego, który dobierze schemat odpowiedni do trybu życia psa.

Co można zrobić na co dzień?

Niezależnie od wybranego programu profilaktyki:

• Nie pozwalaj na gryzienie i połykanie ślimaków — szczególnie po deszczu i w ogrodzie
• Nie zostawiaj miski z karmą na zewnątrz przez noc — ślimaki podchodzą do misek i mogą zostawiać larwy
• Regularnie sprzątaj kał psa — to przerywa cykl życiowy nicienia w środowisku
• Jesień to dobry moment na rozmowę z weterynarzem o aktualnym schemacie profilaktyki

Nic tu nie wymaga heroicznych działań — tylko trochę świadomości, że ślimak w trawie nie jest niewinną ciekawostką.

Dane o pierwszym raporcie z Polski i biologii pasożyta: Demiaszkiewicz AW i in. (2014), Acta Parasitologica, PMID:25236289. Badanie serologiczne polskich psów: Schnyder M i in. (2013), Parasitology Research, PMID:23779223. Analiza ryzyka w Europie Środkowej: Fuehrer HP i in. (2021), Pathogens, PMID:34684217. Przypadek jenota w Polsce: Adam W i in. (2024), Annals of Parasitology, PMID:40088880. Polski przypadek kliniczny: Kraszewska K i in. (2023), Frontiers in Veterinary Science, PMID:38152596.